<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X26n0532">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 532 般若心經略疏小鈔</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 532 般若心經略疏小鈔</title>
			<author>明 錢謙益集</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">532</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">般若心經略疏小鈔</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00701">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00701</charName>
				<mapping cb:dec="983741" type="PUA">U+F02BD</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3B4A</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>析</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[木*片]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04590">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04590</charName>
				<mapping cb:dec="987630" type="PUA">U+F11EE</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7F64</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@(企-止))/弟]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05755">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05755</charName>
				<mapping cb:dec="988795" type="PUA">U+F167B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+248F1</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*已]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15087">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15087</charName>
				<mapping cb:dec="998127" type="PUA">U+F3AEF</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+90A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>村</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[郊-父+ㄓ]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17813">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17813</charName>
				<mapping cb:dec="1000853" type="PUA">U+F4595</mapping>
			<mapping type="unicode">U+259C3</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[穴/(爿*丙)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB28575">
				<charName>CBETA CHARACTER CB28575</charName>
				<mapping cb:dec="1011615" type="PUA">U+F6F9F</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+3E26</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>牙</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[牙-(必-心)+(乂-(必-心))]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-08-01T10:23:05">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0762b" n="0762b"/>
<lb ed="X" n="0762b01"/>
<lb ed="X" n="0762b02"/><cb:docNumber>No. 532</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0762b03"/><lb ed="R041" n="0713a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">前文</cb:mulu><p cb:type="head1" xml:id="pX26p0762b0301">般若波羅蜜多心經略疏小鈔</p>
<lb ed="X" n="0762b04"/>
<lb ed="X" n="0762b05"/><lb ed="R041" n="0713a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">緣起論</cb:mulu><head>緣起論</head>
<lb ed="X" n="0762b06"/><lb ed="R041" n="0713a03"/><p xml:id="pX26p0762b0601">問曰。般若心經家演戶說。賢首略疏貯在藏函。禪講
<lb ed="X" n="0762b07"/><lb ed="R041" n="0713a04"/>二家。度置高閣久矣。今之鈔略。獨奉爲樞要者何居。
<lb ed="X" n="0762b08"/><lb ed="R041" n="0713a05"/>答曰。昔帝心杜順和尙讚華嚴曰。大哉法界之經。自
<lb ed="X" n="0762b09"/><lb ed="R041" n="0713a06"/>非登地。何能披其文見其法。吾設其門以示之。於是
<lb ed="X" n="0762b10"/><lb ed="R041" n="0713a07"/>著法界觀。帝心付雲華。雲華付賢首。再傳而淸涼圭
<lb ed="X" n="0762b11"/><lb ed="R041" n="0713a08"/>山。各爲注釋。其傳始盛。賢首製造浩博。何以閟此觀
<lb ed="X" n="0762b12"/><lb ed="R041" n="0713a09"/>門。緘縢扃鐍。析微抉膜。懸待後賢。私心竊以爲疑。昧
<lb ed="X" n="0762b13"/><lb ed="R041" n="0713a10"/>昧思之。而未得其說。旣而讀心經略疏。披尋往復久
<lb ed="X" n="0762b14"/><lb ed="R041" n="0713a11"/>之。乃喟然歎曰。賢首未嘗不釋法界觀也。彼所謂啓
<lb ed="X" n="0762b15"/><lb ed="R041" n="0713a12"/>其樞鑰。扣其門而入者。葢<anchor xml:id="nkr_note_add_0762b1501" n="0762b1501"/><anchor xml:id="beg0762b1501" n="0762b1501"/>已<anchor xml:id="end0762b1501"/>鈎元纂要。撮寄於略疏
<lb ed="X" n="0762b16"/><lb ed="R041" n="0713a13"/>之中。而世罕有知之者也。大哉法界之門。此三法門
<lb ed="X" n="0762b17"/><lb ed="R041" n="0713a14"/>如天三目。崔嵬靚深。却立無地。欲入是門者。未有不
<lb ed="X" n="0762b18"/><lb ed="R041" n="0713a15"/>由門限。不啓樞鑰。彈指門開。介爾而得入者也。欲啓
<lb ed="X" n="0762b19"/><lb ed="R041" n="0713a16"/>多門之樞鑰。必自一門始。欲啓後門之樞鑰。必自初
<lb ed="X" n="0762b20"/><lb ed="R041" n="0713a17"/>門始。何謂一門。何謂初門。第一眞空觀是也。如來說
<lb ed="X" n="0762b21"/><lb ed="R041" n="0713a18"/>大部般若。廣明眞空實相。撮六百卷二十萬頌之文
<lb ed="X" n="0762b22"/><lb ed="R041" n="0713b01"/>心。束歸一十四行。是般若心經者。廼眞空觀門之樞
<lb ed="X" n="0762b23"/><lb ed="R041" n="0713b02"/>鑰。一門之一。初門之初。亦卽三法界觀之樞鑰。總挈
<lb ed="X" n="0762b24"/><lb ed="R041" n="0713b03"/>於此者也。賢首曰。吾乃今而知所以開法界之門矣。
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0762c" n="0762c"/>
<lb ed="X" n="0762c01"/><lb ed="R041" n="0713b04"/>觀自在菩薩。卽能觀法界之人。行深般若波羅蜜多
<lb ed="X" n="0762c02"/><lb ed="R041" n="0713b05"/>時。照見五蘊皆空。正所觀眞空之法。此經略標之文。
<lb ed="X" n="0762c03"/><lb ed="R041" n="0713b06"/>廼心經一經之樞鑰。亦正是眞空觀門之樞鑰也。此
<lb ed="X" n="0762c04"/><lb ed="R041" n="0713b07"/>觀中。具有四句十門。初二二句。卽有八門。初會色歸
<lb ed="X" n="0762c05"/><lb ed="R041" n="0713b08"/>空者。初三揀情。皆云色不卽空。以卽空故。後一顯理。
<lb ed="X" n="0762c06"/><lb ed="R041" n="0713b09"/>則云色卽是空。凡是色法。必不異眞空故。此經以色
<lb ed="X" n="0762c07"/><lb ed="R041" n="0713b10"/>卽是空一義收之。又曰必不異眞空。則兼收第三句
<lb ed="X" n="0762c08"/><lb ed="R041" n="0713b11"/>色不礙空也。次明空卽色者。初三揀情。皆云空不卽
<lb ed="X" n="0762c09"/><lb ed="R041" n="0713b12"/>色。以空卽色故。後一顯理。則云空卽是色。凡是眞空。
<lb ed="X" n="0762c10"/><lb ed="R041" n="0713b13"/>必不異色故。此經以色卽是空一義收之。又曰眞空
<lb ed="X" n="0762c11"/><lb ed="R041" n="0713b14"/>必不異色。則兼收第三句空不礙色也。次下二句。三
<lb ed="X" n="0762c12"/><lb ed="R041" n="0713b15"/>則雙顯。四則總拂。經自不生不滅。廼至無智亦無得
<lb ed="X" n="0762c13"/><lb ed="R041" n="0713b16"/>等。當第四泯絕無寄者。其文特爲開顯。淸涼所謂拂
<lb ed="X" n="0762c14"/><lb ed="R041" n="0713b17"/>四句相。現眞空相。般若現前。眞空觀備者也。賢首委
<lb ed="X" n="0762c15"/><lb ed="R041" n="0713b18"/>釋經文。鎔融觀理。使人知經卽是觀之門。不妨因經
<lb ed="X" n="0762c16"/><lb ed="R041" n="0714a01"/>而見門。觀卽是經之觀。便可得門而入觀。雖不指釋
<lb ed="X" n="0762c17"/><lb ed="R041" n="0714a02"/>觀文。實妙於釋觀者矣。於時華嚴乍興。言驚衆聽。初
<lb ed="X" n="0762c18"/><lb ed="R041" n="0714a03"/>心成佛。擧衆咸疑善財一生。但謂權設。於是遠承遺
<lb ed="X" n="0762c19"/><lb ed="R041" n="0714a04"/>囑。近會當機。撮略眞宗。標指空觀。傳稱康藏詮述。富
<lb ed="X" n="0762c20"/><lb ed="R041" n="0714a05"/>至三五十本。數紙孤行。爲時所貴。豈徒然哉。乃者講
<lb ed="X" n="0762c21"/><lb ed="R041" n="0714a06"/>導之師。苦其義繁。狂慧之者。怖其旨奧。玄文蕪沒。玅
<lb ed="X" n="0762c22"/><lb ed="R041" n="0714a07"/>觀淪湑。將使後之行人。望法界之門。終身却行而求
<lb ed="X" n="0762c23"/><lb ed="R041" n="0714a08"/>入也。願假茲疏。少尋樞鑰。以是因緣故。而作是鈔。</p><p xml:id="pX26p0762c2320" cb:place="inline">○
<lb ed="X" n="0762c24"/><lb ed="R041" n="0714a09"/>復次。觀門有三。樞鑰惟一。若不啓第一門之樞鑰。則
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0763a" n="0763a"/>
<lb ed="X" n="0763a01"/><lb ed="R041" n="0714a10"/>後二門。固無由而入也。衆生漂沈曠劫。迷色怖空。墮
<lb ed="X" n="0763a02"/><lb ed="R041" n="0714a11"/>陰翳之稠林。覆愚闇之厚膜。一旦得眞空觀。譬如癡
<lb ed="X" n="0763a03"/><lb ed="R041" n="0714a12"/>蠅穴紙而出。廓然見無量虗空。否則長裹牖隙耳。賢
<lb ed="X" n="0763a04"/><lb ed="R041" n="0714a13"/>首疏此經。但了眞空一觀。以爲入此一門。則百門千
<lb ed="X" n="0763a05"/><lb ed="R041" n="0714a14"/>門。自可一蹴而開。捨此一門。無別門也。淸涼言觀諸
<lb ed="X" n="0763a06"/><lb ed="R041" n="0714a15"/>法空。是名空門。諸法實相。是涅槃城。城有三門。一人
<lb ed="X" n="0763a07"/><lb ed="R041" n="0714a16"/>之身。不得一時從三門入。若入空門。不得空。亦不取
<lb ed="X" n="0763a08"/><lb ed="R041" n="0714a17"/>相。是人直入。事<anchor xml:id="nkr_note_add_0763a0801" n="0763a0801"/><anchor xml:id="beg0763a0801" n="0763a0801"/>已<anchor xml:id="end0763a0801"/>辦故。不須二門。今以涅槃城三門。
<lb ed="X" n="0763a09"/><lb ed="R041" n="0714a18"/>喩法界三門。則一門直入之義。了矣。色空二法。迷倒
<lb ed="X" n="0763a10"/><lb ed="R041" n="0714b01"/>所由。九十六種之邪師。因茲而起。六十二見之利使。
<lb ed="X" n="0763a11"/><lb ed="R041" n="0714b02"/>從此而生。菩薩尙疑。凡夫莫究。賢首於此文中。遺二
<lb ed="X" n="0763a12"/><lb ed="R041" n="0714b03"/>乘之二執。揀亂意之三疑。心境交冥。性相互奪。掃多
<lb ed="X" n="0763a13"/><lb ed="R041" n="0714b04"/>生之計執。蕩無始之情塵。眞空如空。觀照如日。拂迹
<lb ed="X" n="0763a14"/><lb ed="R041" n="0714b05"/>滅影。朗然如秉炬火而照重關。斯則法界中最初一
<lb ed="X" n="0763a15"/><lb ed="R041" n="0714b06"/>門。一道竪窮。衆流橫絕者也。裴公美之論法界也。以
<lb ed="X" n="0763a16"/><lb ed="R041" n="0714b07"/>謂披圖經而登高臺。然後可以窮宗廟京邑之觀。高
<lb ed="X" n="0763a17"/><lb ed="R041" n="0714b08"/>臺之下有門。得其門。然後可升也。臺高門深。非善用
<lb ed="X" n="0763a18"/><lb ed="R041" n="0714b09"/>樞鑰者。不能開也。今且以華嚴法界。喩於登高之觀。
<lb ed="X" n="0763a19"/><lb ed="R041" n="0714b10"/>以經敎喩於圖。以三觀喩於門。闢三重之祕門者。杜
<lb ed="X" n="0763a20"/><lb ed="R041" n="0714b11"/>順也。闢一門之妙觀者。賢首也。杜順設法界之門。其
<lb ed="X" n="0763a21"/><lb ed="R041" n="0714b12"/>門不得不廣。賢首啓般若之鑰。其門不得不束。其於
<lb ed="X" n="0763a22"/><lb ed="R041" n="0714b13"/>以披圖登高。爲善用樞鑰之人。則一也。今謂法界極
<lb ed="X" n="0763a23"/><lb ed="R041" n="0714b14"/>談。三觀齊驅。此屬但空。未通圓義。斯則披圖登高。眊
<lb ed="X" n="0763a24"/><lb ed="R041" n="0714b15"/>然極目。而不知夫宗廟之遠近。街市之廣陿者也。良
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0763b" n="0763b"/>
<lb ed="X" n="0763b01"/><lb ed="R041" n="0714b16"/>以依經修觀。先明樞要。目對眞空。體之卽神。以是因
<lb ed="X" n="0763b02"/><lb ed="R041" n="0714b17"/>緣故。而作是鈔。</p><p xml:id="pX26p0763b0207" cb:place="inline">○復次。杜順後二觀門。結勸初學。皆
<lb ed="X" n="0763b03"/><lb ed="R041" n="0714b18"/>有深思明現之文。所謂令觀明現者。非有別境。非有
<lb ed="X" n="0763b04"/><lb ed="R041" n="0715a01"/>後智。正明現此眞空絕相之初觀也。以祖師約自智。
<lb ed="X" n="0763b05"/><lb ed="R041" n="0715a02"/>見華嚴中一切諸佛衆生身心國土。一一是此法界
<lb ed="X" n="0763b06"/><lb ed="R041" n="0715a03"/>體用。無量無邊。於此境界。束爲三重。直書於紙。生人
<lb ed="X" n="0763b07"/><lb ed="R041" n="0715a04"/>觀智。不同製造字文賢首造疏。爲此觀也。在觀行門
<lb ed="X" n="0763b08"/><lb ed="R041" n="0715a05"/>中。以觀空卽色成止。以觀色卽空成觀。又以觀色卽
<lb ed="X" n="0763b09"/><lb ed="R041" n="0715a06"/>空成智。以觀空卽色成悲。又以卽空卽色空色平等。
<lb ed="X" n="0763b10"/><lb ed="R041" n="0715a07"/>成空假中三觀。又以依徧圓成三性。成三無性觀。所
<lb ed="X" n="0763b11"/><lb ed="R041" n="0715a08"/>觀者是境。能觀者是智。此初三空色之觀門也。於所
<lb ed="X" n="0763b12"/><lb ed="R041" n="0715a09"/>離門中。約五蘊。作法相開合觀。約十二緣。作緣起逆
<lb ed="X" n="0763b13"/><lb ed="R041" n="0715a10"/>順觀。約四諦。作染淨因果觀。約二智。作境智能所觀。
<lb ed="X" n="0763b14"/><lb ed="R041" n="0715a11"/>所離者是情。能離者是智。此第四泯絕之觀門也。賢
<lb ed="X" n="0763b15"/><lb ed="R041" n="0715a12"/>首還原觀。立六觀六門。以攝心歸空眞空觀爲第一。
<lb ed="X" n="0763b16"/><lb ed="R041" n="0715a13"/>擧一爲主。餘五爲伴。隨入一門。全收法界。今於略疏
<lb ed="X" n="0763b17"/><lb ed="R041" n="0715a14"/>顯此玅門。亦復如是。覺心淸淨。智眼圓明。卽於一門
<lb ed="X" n="0763b18"/><lb ed="R041" n="0715a15"/>觀照絕相。非是於門中復設門也。疏結眞空妙有四
<lb ed="X" n="0763b19"/><lb ed="R041" n="0715a16"/>義云。幻色存亡無閡。眞空隱顯自在。合爲一味。圓通
<lb ed="X" n="0763b20"/><lb ed="R041" n="0715a17"/>無寄。觀文第二門結勸。卽云逆順自在。無障無閡。同
<lb ed="X" n="0763b21"/><lb ed="R041" n="0715a18"/>時頓起。深思令觀明現。第三門亦爾。眞空絕相。般若
<lb ed="X" n="0763b22"/><lb ed="R041" n="0715b01"/>現前。此三觀一門之樞鑰也。正觀不明。飱空醉有。或
<lb ed="X" n="0763b23"/><lb ed="R041" n="0715b02"/>獵初觀。而懸解多門。或躭空觀。而高推圓位。行解錯
<lb ed="X" n="0763b24"/><lb ed="R041" n="0715b03"/>互。目足背馳。雖復登高跂足。亦終爲門外之人而<anchor xml:id="nkr_note_add_0763b2401" n="0763b2401"/><anchor xml:id="beg0763b2401" n="0763b2401"/>已<anchor xml:id="end0763b2401"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0763c" n="0763c"/>
<lb ed="X" n="0763c01"/><lb ed="R041" n="0715b04"/>矣。杜順漩澓頌曰。若人欲識眞空理。心內眞如還徧
<lb ed="X" n="0763c02"/><lb ed="R041" n="0715b05"/>外。不離幻色別見空。卽此眞如含一切。祗用一念觀
<lb ed="X" n="0763c03"/><lb ed="R041" n="0715b06"/>一境。一切諸境同時會。能識眞空。一念斯入。極於帝
<lb ed="X" n="0763c04"/><lb ed="R041" n="0715b07"/>網重重。智通無閡。而法界觀之能事畢矣。以是因緣
<lb ed="X" n="0763c05"/><lb ed="R041" n="0715b08"/>故。而作是鈔。</p><p xml:id="pX26p0763c0506" cb:place="inline">○復次。賢首此疏。所以但釋眞空而姑
<lb ed="X" n="0763c06"/><lb ed="R041" n="0715b09"/>舍後二門者。亦有其說。華嚴法界。稱性極談。五周九
<lb ed="X" n="0763c07"/><lb ed="R041" n="0715b10"/>會之中。何品不說事理無礙。何品不說事事無礙。雲
<lb ed="X" n="0763c08"/><lb ed="R041" n="0715b11"/>華立十元門。藏和尙重重開演。橫竪鋪舒。雲興甁瀉。
<lb ed="X" n="0763c09"/><lb ed="R041" n="0715b12"/>何處不顯二無礙法界。若廼八部般若。眞空妙有之
<lb ed="X" n="0763c10"/><lb ed="R041" n="0715b13"/>玄旨。但是隨文敷演。落落星布。如帝釋毗闍延宮殿。
<lb ed="X" n="0763c11"/><lb ed="R041" n="0715b14"/>於琉璃地上。自然影現而<anchor xml:id="nkr_note_add_0763c1101" n="0763c1101"/><anchor xml:id="beg0763c1101" n="0763c1101"/>已<anchor xml:id="end0763c1101"/>。以是故。鈎探妙義。標擧
<lb ed="X" n="0763c12"/><lb ed="R041" n="0715b15"/>空門。使眞空初觀。歷歷孤明。則事理後門。炳然雙照。
<lb ed="X" n="0763c13"/><lb ed="R041" n="0715b16"/>又以登高喩之。則以華嚴法界。爲宗廟都邑。以般若
<lb ed="X" n="0763c14"/><lb ed="R041" n="0715b17"/>爲圖經。以觀自在菩薩。爲闢門之人。以照見五蘊皆
<lb ed="X" n="0763c15"/><lb ed="R041" n="0715b18"/>空。爲用樞鑰之法。由是而披圖。則由經入門。束而又
<lb ed="X" n="0763c16"/><lb ed="R041" n="0716a01"/>束。由是而登高。則由經得門。廣而彌廣。破微塵出經
<lb ed="X" n="0763c17"/><lb ed="R041" n="0716a02"/>卷。其孰有加於此乎。厥後淸涼圭山。讚演玄要。以彼
<lb ed="X" n="0763c18"/><lb ed="R041" n="0716a03"/>全鏡。顯此半珠。賢首之略。卽略淸涼圭山之所詳。淸
<lb ed="X" n="0763c19"/><lb ed="R041" n="0716a04"/>涼圭山之詳。卽詳賢首之所略。略不爲束。詳不爲廣。
<lb ed="X" n="0763c20"/><lb ed="R041" n="0716a05"/>千網交羅。六珠隨穿。杜順所設法界重門。自是淺深
<lb ed="X" n="0763c21"/><lb ed="R041" n="0716a06"/>廣陿。樞鑰了然。尋文見法之人。皆披圖登高之侶。用
<lb ed="X" n="0763c22"/><lb ed="R041" n="0716a07"/>文字般若。披雜華法界。則賢首此文。施其慧目矣。圭
<lb ed="X" n="0763c23"/><lb ed="R041" n="0716a08"/>山初得終南觀門。琢磨數載。始知多生謬計。枉受沈
<lb ed="X" n="0763c24"/><lb ed="R041" n="0716a09"/>淪。今日正觀。元同大用。淸涼西垂之歲。重演玄鏡。且
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0764a" n="0764a"/>
<lb ed="X" n="0764a01"/><lb ed="R041" n="0716a10"/>云不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0764001" n="0764001"/>境方寸。虗負性靈。今未嘗鑽求略疏。覈其指歸。
<lb ed="X" n="0764a02"/><lb ed="R041" n="0716a11"/>却謂賢首不釋觀門。重玄玅觀。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0764a0201" n="0764a0201"/><anchor xml:id="beg0764a0201" n="0764a0201"/>已<anchor xml:id="end0764a0201"/>遼乎。古德撰述。
<lb ed="X" n="0764a03"/><lb ed="R041" n="0716a12"/>各有深衷。勿以麤浮迷津恥問。以是因緣故。而作是
<lb ed="X" n="0764a04"/><lb ed="R041" n="0716a13"/>鈔。</p><p xml:id="pX26p0764a0402" cb:place="inline">○復次。法界觀法三重十門。前淺後深。隱含次第。
<lb ed="X" n="0764a05"/><lb ed="R041" n="0716a14"/>略疏釋顯。小異於彼。先釋小乘疑。初明色不異空。破
<lb ed="X" n="0764a06"/><lb ed="R041" n="0716a15"/>蘊異於空疑。次明色卽是空。破滅色方空疑。初乃是
<lb ed="X" n="0764a07"/><lb ed="R041" n="0716a16"/>空色無閡。次乃是會色歸空。則前深於後矣。次釋道
<lb ed="X" n="0764a08"/><lb ed="R041" n="0716a17"/>前菩薩疑。初明色不異空。斷空異色疑。後明空色相
<lb ed="X" n="0764a09"/><lb ed="R041" n="0716a18"/>卽。斷滅色取空疑。初仍當彼第三。後二當彼一二。則
<lb ed="X" n="0764a10"/><lb ed="R041" n="0716b01"/>亦前深於後矣。正顯科中。亦復如是。初中相違義。卽
<lb ed="X" n="0764a11"/><lb ed="R041" n="0716b02"/>云空中無色等。以空害色故。今第四泯絕門。卽相違
<lb ed="X" n="0764a12"/><lb ed="R041" n="0716b03"/>義。以相違相害卽俱泯故。次不相閡義。前二相卽。亦
<lb ed="X" n="0764a13"/><lb ed="R041" n="0716b04"/>相作相成故。第三無閡。正明無閡故。次中眞空妙有。
<lb ed="X" n="0764a14"/><lb ed="R041" n="0716b05"/>復開八義事理無閡十門。理具文含。無分齊故。要而
<lb ed="X" n="0764a15"/><lb ed="R041" n="0716b06"/>言之。約一經之文。不離初門法界。是故先以不異卽
<lb ed="X" n="0764a16"/><lb ed="R041" n="0716b07"/>是。簡情顯解。後以諸法空相。絕解泯理。有揀有收。有
<lb ed="X" n="0764a17"/><lb ed="R041" n="0716b08"/>遮有照。此圓融不閡行布也。約一門之文。具有多門
<lb ed="X" n="0764a18"/><lb ed="R041" n="0716b09"/>法界。是故雖云相害。不妨相作相成。雖云相卽。不妨
<lb ed="X" n="0764a19"/><lb ed="R041" n="0716b10"/>俱存俱泯。卽揀卽收。雙遮雙照。此行布不閡圓融也。
<lb ed="X" n="0764a20"/><lb ed="R041" n="0716b11"/>今之說經者。不異。卽是。倒置後先。色相。空相。茫無次
<lb ed="X" n="0764a21"/><lb ed="R041" n="0716b12"/>序。別之不知。圓於何有。若能離照分明。配文通會。則
<lb ed="X" n="0764a22"/><lb ed="R041" n="0716b13"/>知後後之義。<anchor xml:id="nkr_note_add_0764a2201" n="0764a2201"/><anchor xml:id="beg0764a2201" n="0764a2201"/>已<anchor xml:id="end0764a2201"/>具前前。前前之義。必周後後。綺互交
<lb ed="X" n="0764a23"/><lb ed="R041" n="0716b14"/>絡。同時頓起。賢首云。如一塵旣具如上眞空妙有。當
<lb ed="X" n="0764a24"/><lb ed="R041" n="0716b15"/>知一一塵亦爾。卽此義也。以略疏之文。卽具足華嚴
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0764b" n="0764b"/>
<lb ed="X" n="0764b01"/><lb ed="R041" n="0716b16"/>性相行布圓融之門。誦文滯義。不可得而通也。以是
<lb ed="X" n="0764b02"/><lb ed="R041" n="0716b17"/>因緣故。而作是鈔。</p><p xml:id="pX26p0764b0208" cb:place="inline">○復次。此經判敎。淺深碩異。準淸
<lb ed="X" n="0764b03"/><lb ed="R041" n="0716b18"/>涼元談。顯別敎一乘四門。第二總攝眞實者。卽眞空
<lb ed="X" n="0764b04"/><lb ed="R041" n="0717a01"/>絕相。則此經以別該同。爲圓敎攝明矣。圭山注法界
<lb ed="X" n="0764b05"/><lb ed="R041" n="0717a02"/>觀。以第一觀。當八部般若無相大乘之極致。以第二
<lb ed="X" n="0764b06"/><lb ed="R041" n="0717a03"/>觀。當大乘同敎之極致。以第三觀。是別敎一乘。逈異
<lb ed="X" n="0764b07"/><lb ed="R041" n="0717a04"/>諸敎。顯與淸涼相違者。何也。圭山之判。良有二義。一
<lb ed="X" n="0764b08"/><lb ed="R041" n="0717a05"/>者初心入觀。必由得門。由始而同。由同而別。斯則炬
<lb ed="X" n="0764b09"/><lb ed="R041" n="0717a06"/>火重關。朗然畢照也。二者法界玅觀。總攝一門。卽始
<lb ed="X" n="0764b10"/><lb ed="R041" n="0717a07"/>而同。卽同而別。斯則虗空鳥跡。蹟迹皆空也。以是故。
<lb ed="X" n="0764b11"/><lb ed="R041" n="0717a08"/>賢首判敎。定云實敎所攝。而疏文橫竪開合。不離眞
<lb ed="X" n="0764b12"/><lb ed="R041" n="0717a09"/>空一觀。總該空有理事。圓融具德。中道元旨。正與淸
<lb ed="X" n="0764b13"/><lb ed="R041" n="0717a10"/>涼顯別敎一乘。函葢相應。學者不會權實。封執初門。
<lb ed="X" n="0764b14"/><lb ed="R041" n="0717a11"/>判此經破相談空。不同於華嚴玅華圓宗實相。連珠
<lb ed="X" n="0764b15"/><lb ed="R041" n="0717a12"/>記主所以廣叙諸宗。銷歸圓頓。深歎宣政<anchor xml:id="nkr_note_add_0764b1501" n="0764b1501"/><anchor xml:id="beg0764b1501" n="0764b1501"/>已<anchor xml:id="end0764b1501"/>來。奧義
<lb ed="X" n="0764b16"/><lb ed="R041" n="0717a13"/>湮微。抑爲權淺者也。問曰。眞空妙觀。故是一門卷襵
<lb ed="X" n="0764b17"/><lb ed="R041" n="0717a14"/>色空理事。此二無礙。云何差別。答曰。此中通別。良有
<lb ed="X" n="0764b18"/><lb ed="R041" n="0717a15"/>多義。淸涼元鏡。旣約色空相望。配理事無閡觀相成
<lb ed="X" n="0764b19"/><lb ed="R041" n="0717a16"/>無閡二義。至第二門又云。就前色空觀中。亦卽事理。
<lb ed="X" n="0764b20"/><lb ed="R041" n="0717a17"/>不得此名。元談旣約眞空妙有。配理事十門。又云。不
<lb ed="X" n="0764b21"/><lb ed="R041" n="0717a18"/>以第三色空無礙。濫於第二事理無礙觀。局論通別。
<lb ed="X" n="0764b22"/><lb ed="R041" n="0717b01"/>一家之言。<anchor xml:id="nkr_note_add_0764b2201" n="0764b2201"/><anchor xml:id="beg0764b2201" n="0764b2201"/>已<anchor xml:id="end0764b2201"/>自<g ref="#CB28575">㸦</g>相違矣。今以略疏衷之。如眞空初
<lb ed="X" n="0764b23"/><lb ed="R041" n="0717b02"/>二義云。空卽是色。色現空隱。卽含依理成事門也。色
<lb ed="X" n="0764b24"/><lb ed="R041" n="0717b03"/>卽是空。色盡空顯。卽含眞理奪事門也。俱存俱泯亦
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0764c" n="0764c"/>
<lb ed="X" n="0764c01"/><lb ed="R041" n="0717b04"/>如是。此別未嘗廢通也。又如眞空初二義。但云是廢
<lb ed="X" n="0764c02"/><lb ed="R041" n="0717b05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0764c0201" n="0764c0201"/><anchor xml:id="beg0764c0201" n="0764c0201"/>已<anchor xml:id="end0764c0201"/>成他義。不剋指依理成事也。但云是泯他顯<anchor xml:id="nkr_note_add_0764c0202" n="0764c0202"/><anchor xml:id="beg0764c0202" n="0764c0202"/>己<anchor xml:id="end0764c0202"/>義。
<lb ed="X" n="0764c03"/><lb ed="R041" n="0717b06"/>不剋指眞理奪事也。俱存俱泯亦如是。此通未嘗廢
<lb ed="X" n="0764c04"/><lb ed="R041" n="0717b07"/>別也。所以通者。眞空法界。空色同如。理無不具故。觀
<lb ed="X" n="0764c05"/><lb ed="R041" n="0717b08"/>無不照故。所以別者。眞空初門。一向空理。理未徧事
<lb ed="X" n="0764c06"/><lb ed="R041" n="0717b09"/>故。相未廣顯故。觀境不可凌獵。觀智不可雜亂故。是
<lb ed="X" n="0764c07"/><lb ed="R041" n="0717b10"/>故元鏡但曰。文含有三。然俱顯於眞空意耳。其結文
<lb ed="X" n="0764c08"/><lb ed="R041" n="0717b11"/>曰。但成眞空絕相觀也。元談分配無閡十門。屬理事
<lb ed="X" n="0764c09"/><lb ed="R041" n="0717b12"/>觀中。不屬色空觀中也。連珠剋指十門無閡。貼釋初
<lb ed="X" n="0764c10"/><lb ed="R041" n="0717b13"/>門。以通廢別。於理具文含之旨。或未之思耳。準華嚴
<lb ed="X" n="0764c11"/><lb ed="R041" n="0717b14"/>地前圓融。地上行布。今約觀門通之。約初入觀。雙揀
<lb ed="X" n="0764c12"/><lb ed="R041" n="0717b15"/>雙顯智眼門中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0764c1201" n="0764c1201"/><anchor xml:id="beg0764c1201" n="0764c1201"/>已<anchor xml:id="end0764c1201"/>觀照後門無閡之理。觀門以前望
<lb ed="X" n="0764c13"/><lb ed="R041" n="0717b16"/>後。則曰第三色空。正明無閡。卽同地前圓融也。約空
<lb ed="X" n="0764c14"/><lb ed="R041" n="0717b17"/>觀成。俱泯俱存。乃廣顯前門無閡之相。觀門以後望
<lb ed="X" n="0764c15"/><lb ed="R041" n="0717b18"/>前。則曰事理受名。有其四義。卽同地上行布也。良以
<lb ed="X" n="0764c16"/><lb ed="R041" n="0718a01"/>三重觀門。行相躡攝。印前顯後。圓彰法界。以是因緣
<lb ed="X" n="0764c17"/><lb ed="R041" n="0718a02"/>故。而作是鈔。</p><p xml:id="pX26p0764c1706" cb:place="inline">○復次。略疏觀行科中。明智者大師依
<lb ed="X" n="0764c18"/><lb ed="R041" n="0718a03"/>瓔珞經。立一心三觀義。淸涼元鏡。約三觀就心經說。
<lb ed="X" n="0764c19"/><lb ed="R041" n="0718a04"/>卽色空四句。爲空假中之三觀。此賢首家相傳宗旨
<lb ed="X" n="0764c20"/><lb ed="R041" n="0718a05"/>也。言智者大師立一心三觀者。以台衡依敎立觀。智
<lb ed="X" n="0764c21"/><lb ed="R041" n="0718a06"/>者方周。繫智者以定其宗也。言依瓔珞經者。以龍猛
<lb ed="X" n="0764c22"/><lb ed="R041" n="0718a07"/>釋論。元出契經。南岳師傳。不違佛語。本瓔珞以追其
<lb ed="X" n="0764c23"/><lb ed="R041" n="0718a08"/>祖也。淸涼言龍樹作中論。全取華嚴宗旨。天台智者
<lb ed="X" n="0764c24"/><lb ed="R041" n="0718a09"/>依賢首品。立圓頓止觀。所謂聞圓法起圓信立圓行
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0765a" n="0765a"/>
<lb ed="X" n="0765a01"/><lb ed="R041" n="0718a10"/>住圓位者。皆出於華嚴。傳曰。華嚴本祖。自阿難海而
<lb ed="X" n="0765a02"/><lb ed="R041" n="0718a11"/>來。龍猛佛賢。禪風靡墜。康藏寢處定慧。異代同心。觀
<lb ed="X" n="0765a03"/><lb ed="R041" n="0718a12"/>行雙異。隨決敎宗。信知後來訶別斥漸。函矢相違。皆
<lb ed="X" n="0765a04"/><lb ed="R041" n="0718a13"/>由兩宗後人。非本師過也。賢首於此疏。安立三觀。葢
<lb ed="X" n="0765a05"/><lb ed="R041" n="0718a14"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0765a0501" n="0765a0501"/><anchor xml:id="beg0765a0501" n="0765a0501"/>已<anchor xml:id="end0765a0501"/>懸鏡末流逆折諍論。所謂儲藥以待病。銷兵以防
<lb ed="X" n="0765a06"/><lb ed="R041" n="0718a15"/>亂也。兩家觀門。同出華嚴。同歸法界。悟略疏安立之
<lb ed="X" n="0765a07"/><lb ed="R041" n="0718a16"/>義。則傳此敎者。不假更看他面。而山家有敎無觀之
<lb ed="X" n="0765a08"/><lb ed="R041" n="0718a17"/>譏。亦可以杜口矣。連珠詮述。志切扶宗。別有拒違。詆
<lb ed="X" n="0765a09"/><lb ed="R041" n="0718a18"/>訶猛利。於吳興曰。陋哉坐井觀天。於孤山曰。十疏通
<lb ed="X" n="0765a10"/><lb ed="R041" n="0718b01"/>經。浪名江表。豈所謂設有破斥。須存禮樂者也。我思
<lb ed="X" n="0765a11"/><lb ed="R041" n="0718b02"/>前哲。和會殊塗。虗<anchor xml:id="nkr_note_add_0765a1101" n="0765a1101"/><anchor xml:id="beg0765a1101" n="0765a1101"/>己<anchor xml:id="end0765a1101"/>求宗。得多失少。以是因緣故。而
<lb ed="X" n="0765a12"/><lb ed="R041" n="0718b03"/>作是鈔。</p><p xml:id="pX26p0765a1204" cb:place="inline">○復次。賢首疏經。理深旨奧。約文數紙。勢變
<lb ed="X" n="0765a13"/><lb ed="R041" n="0718b04"/>多端。會師造記。首探元籍。搜揚纂集。功在<anchor xml:id="nkr_note_add_0765a1301" n="0765a1301"/><anchor xml:id="beg0765a1301" n="0765a1301"/>藍<anchor xml:id="end0765a1301"/>縷。顧廼
<lb ed="X" n="0765a14"/><lb ed="R041" n="0718b05"/>研思太過。臆斷未除。拂疑科中。奮筆料揀。謂但循滎
<lb ed="X" n="0765a15"/><lb ed="R041" n="0718b06"/>陽之請。兼協譯人三乘之機。實非疏主及本經旨。如
<lb ed="X" n="0765a16"/><lb ed="R041" n="0718b07"/>斯妨難。印有猜焉。夫謂不應拂二乘之疑者。何也。鹿
<lb ed="X" n="0765a17"/><lb ed="R041" n="0718b08"/>苑四諦。未稱本懷。般若談空。正資陶汰。涅槃論曰。存
<lb ed="X" n="0765a18"/><lb ed="R041" n="0718b09"/>不爲有。破有餘涅槃。遣聲聞常執。亡不爲無。破無餘
<lb ed="X" n="0765a19"/><lb ed="R041" n="0718b10"/>涅槃。遣聲聞斷執。故是以大汰小。何妨以大揀小。攝
<lb ed="X" n="0765a20"/><lb ed="R041" n="0718b11"/>論云。若得法無我。必先得人無我。故知學大。要先得
<lb ed="X" n="0765a21"/><lb ed="R041" n="0718b12"/>小。大根菩薩。亦曾逕小乘觀來。良不妨以大從小。又
<lb ed="X" n="0765a22"/><lb ed="R041" n="0718b13"/>何妨以大揀小。小乘聞空。卽怖畏眞空。故存假名。除
<lb ed="X" n="0765a23"/><lb ed="R041" n="0718b14"/>其病而不除空。以接小心之劣機。今正是以大引小。
<lb ed="X" n="0765a24"/><lb ed="R041" n="0718b15"/>又何妨以大揀小。夫謂不應拂小菩薩之疑者。何也。
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0765b" n="0765b"/>
<lb ed="X" n="0765b01"/><lb ed="R041" n="0718b16"/>寶性論明地前菩薩。有三種空亂意。一謂斷滅故空。
<lb ed="X" n="0765b02"/><lb ed="R041" n="0718b17"/>二取色外空。三謂空爲有。般若經中四句。正遣此三
<lb ed="X" n="0765b03"/><lb ed="R041" n="0718b18"/>空疑。眞空觀三句揀情。亦不出此三空疑。離此三過。
<lb ed="X" n="0765b04"/><lb ed="R041" n="0719a01"/>方是眞空淸淨法界。故疏結云。三疑旣盡。眞空自顯
<lb ed="X" n="0765b05"/><lb ed="R041" n="0719a02"/>也。論言。此菩薩以不了知眞如來藏。生死涅槃平等
<lb ed="X" n="0765b06"/><lb ed="R041" n="0719a03"/>無二。執三種空。今三空旣破。<anchor xml:id="nkr_note_add_0765b0601" n="0765b0601"/><anchor xml:id="beg0765b0601" n="0765b0601"/>已<anchor xml:id="end0765b0601"/>了知眞如來藏眞空
<lb ed="X" n="0765b07"/><lb ed="R041" n="0719a04"/>淸淨。更有何事。三重破疑。爲顯眞空。眞空旣顯。別無
<lb ed="X" n="0765b08"/><lb ed="R041" n="0719a05"/>顯理。依他無性。卽是圓成。豈有圓成。居依遍外。今謂
<lb ed="X" n="0765b09"/><lb ed="R041" n="0719a06"/>破疑但是隨機。正顯方順本宗。多生計執。此不應道
<lb ed="X" n="0765b10"/><lb ed="R041" n="0719a07"/>理也。若曰狥請。則金師子章。何以不狥天后之請。而
<lb ed="X" n="0765b11"/><lb ed="R041" n="0719a08"/>此經偏狥滎陽。若曰順機。則杜順觀門。不直顯眞空。
<lb ed="X" n="0765b12"/><lb ed="R041" n="0719a09"/>而先有三重遣拂。彼又順何乘之機。此經鈐喉八部。
<lb ed="X" n="0765b13"/><lb ed="R041" n="0719a10"/>鉤鎖一乘。敎海良深。譯機非小。何以深文彈斥。曲意
<lb ed="X" n="0765b14"/><lb ed="R041" n="0719a11"/>吹求。此則台賢後人。軒輊慈恩之流病也。呪文不翻。
<lb ed="X" n="0765b15"/><lb ed="R041" n="0719a12"/>古有五義。強翻非強。但爲利生。阿囉字知一切法。莎
<lb ed="X" n="0765b16"/><lb ed="R041" n="0719a13"/>訶字結成就義。人天竝解。豈唯康藏。今謂曲狥滎陽。
<lb ed="X" n="0765b17"/><lb ed="R041" n="0719a14"/>強而后可。無廼褻慢密部。施易悉檀。斯語牒而責之。
<lb ed="X" n="0765b18"/><lb ed="R041" n="0719a15"/>有無窮過也。抗詞伸破。非爲小瑕。余豈好辯。葢不得
<lb ed="X" n="0765b19"/><lb ed="R041" n="0719a16"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0765b1901" n="0765b1901"/><anchor xml:id="beg0765b1901" n="0765b1901"/>已<anchor xml:id="end0765b1901"/>。以是因緣故。而作是鈔。</p><p xml:id="pX26p0765b1911" cb:place="inline">○復次。疏文淵蘊。宗敎兼
<lb ed="X" n="0765b20"/><lb ed="R041" n="0719a17"/>該。極照亡言。方知宗本。近師詮釋。氾濫多經。不精求
<lb ed="X" n="0765b21"/><lb ed="R041" n="0719a18"/>眞空妙有。淸淨觀照之旨。而廣引普門圓通塵刹示
<lb ed="X" n="0765b22"/><lb ed="R041" n="0719b01"/>現之文。遙指門臺。近遺樞鑰。隨語皆是。入觀卽非。縱
<lb ed="X" n="0765b23"/><lb ed="R041" n="0719b02"/>令是足多聞。終是但數它寶。又有師引佛頂行位。判
<lb ed="X" n="0765b24"/><lb ed="R041" n="0719b03"/>斷此經。初約聞慧。空五蘊中見思二惑爲人空。當信
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0765c" n="0765c"/>
<lb ed="X" n="0765c01"/><lb ed="R041" n="0719b04"/>位。中約思慧。空五蘊中塵沙法惑爲法空。當賢位。後
<lb ed="X" n="0765c02"/><lb ed="R041" n="0719b05"/>約修慧。空五蘊中俱生我法爲俱空。當聖位。此之判
<lb ed="X" n="0765c03"/><lb ed="R041" n="0719b06"/>位。有其四過。一者觀音古佛。代佛演說。入慧光定。照
<lb ed="X" n="0765c04"/><lb ed="R041" n="0719b07"/>五蘊空。行願弘深。悲智如海。博地凡夫。何由測量觀
<lb ed="X" n="0765c05"/><lb ed="R041" n="0719b08"/>行。安立位次。處凡判聖。是輕慢過。二者以文爲解。無
<lb ed="X" n="0765c06"/><lb ed="R041" n="0719b09"/>復決了。彼經曰三慧。此亦曰三慧。彼經曰三空。此亦
<lb ed="X" n="0765c07"/><lb ed="R041" n="0719b10"/>曰三空。如摸印文。如取壁畫。如步屈蟲。尋條失足。隨
<lb ed="X" n="0765c08"/><lb ed="R041" n="0719b11"/>聲取義。是陿劣過。三者眞空絕相。攝歸眞實。觀文以
<lb ed="X" n="0765c09"/><lb ed="R041" n="0719b12"/>深思明。現爲結勸。玄鏡以枝辭亂。輒爲深戒。寶性論
<lb ed="X" n="0765c10"/><lb ed="R041" n="0719b13"/>揀三不正空。圭山猶曰。恐煩觀智。不必和會。今茲和
<lb ed="X" n="0765c11"/><lb ed="R041" n="0719b14"/>會。連引繁文。別設堦差。碎列科段。若將依敎修觀。則
<lb ed="X" n="0765c12"/><lb ed="R041" n="0719b15"/>觀約而敎煩。若欲捨觀順敎。則敎成而觀隱。多塗喪
<lb ed="X" n="0765c13"/><lb ed="R041" n="0719b16"/>眞。是岐枝過。四者華嚴中七地菩薩。般若現前。八地
<lb ed="X" n="0765c14"/><lb ed="R041" n="0719b17"/>菩薩。現身佛刹。今如所判。彼此迢然。將以二地判屬
<lb ed="X" n="0765c15"/><lb ed="R041" n="0719b18"/>二經。抑亦二經仍居一位。執計失宗。是矯亂過。禪人
<lb ed="X" n="0765c16"/><lb ed="R041" n="0720a01"/>不諳敎觀。影掠心宗。執五蘊皆空。成豁達因。執得無
<lb ed="X" n="0765c17"/><lb ed="R041" n="0720a02"/>所得。成撥無果。此中執空卽是色。卽墮有門。執色卽
<lb ed="X" n="0765c18"/><lb ed="R041" n="0720a03"/>是空。卽墮無門。執色不異空。空不異色。卽墮亦有亦
<lb ed="X" n="0765c19"/><lb ed="R041" n="0720a04"/>無門。執諸法空相。無智無得。卽墮非有非無門。此甚
<lb ed="X" n="0765c20"/><lb ed="R041" n="0720a05"/>深般若。是華嚴法界中大火聚門。四句都燒。百非成
<lb ed="X" n="0765c21"/><lb ed="R041" n="0720a06"/>燼。一知半見。狂慧影明。如太末蟲。處處能泊。欲泊大
<lb ed="X" n="0765c22"/><lb ed="R041" n="0720a07"/>火聚上。無有是處。古人有以一拳一喝。評量華嚴一
<lb ed="X" n="0765c23"/><lb ed="R041" n="0720a08"/>法界者。亦不過從此法門中。分燈借照。而況其他乎。
<lb ed="X" n="0765c24"/><lb ed="R041" n="0720a09"/>吾欲禪講兩家。刳心了義。披此疏爲樞鑰。精求玅觀
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0766a" n="0766a"/>
<lb ed="X" n="0766a01"/><lb ed="R041" n="0720a10"/>之門。無困踣於籠檻而不自省也。以是因緣故。而作
<lb ed="X" n="0766a02"/><lb ed="R041" n="0720a11"/>是鈔。</p>
<lb ed="X" n="0766a03"/><lb ed="R041" n="0720a12"/><p xml:id="pX26p0766a0301">歲在丙申中秋初四日。海印弟子虞山蒙叟錢謙益
<lb ed="X" n="0766a04"/><lb ed="R041" n="0720a13"/>槃談敬書於碧梧紅豆之<g ref="#CB15087">邨</g>庄。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0766a05"/><lb ed="R041" n="0720a14"/>
<lb ed="X" n="0766a06"/><lb ed="R041" n="0720a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">緣起後起</cb:mulu><head>緣起後起</head>
<lb ed="X" n="0766a07"/><lb ed="R041" n="0720a16"/><p xml:id="pX26p0766a0701">蒙讀賢首心經略疏。徵義玄奧。消文簡約。研求經年。
<lb ed="X" n="0766a08"/><lb ed="R041" n="0720a17"/>矻矻不能入。一夕讀杜順法界觀。觸目心開。掩卷深
<lb ed="X" n="0766a09"/><lb ed="R041" n="0720a18"/>思。忽悟及眞空法界。一門深入之旨。由是按經披疏。
<lb ed="X" n="0766a10"/><lb ed="R041" n="0720b01"/>觀智乍生。重門欲闢。旋觀會師連珠記。惜其未剖觀
<lb ed="X" n="0766a11"/><lb ed="R041" n="0720b02"/>門樞要。徒盤洄文句中也。循文下筆。勒成小鈔二卷。
<lb ed="X" n="0766a12"/><lb ed="R041" n="0720b03"/>持示含光渠師。師出玄鏡私記相質。推求義門。彼此
<lb ed="X" n="0766a13"/><lb ed="R041" n="0720b04"/>符順。乃驚喜而相吿也。彼記初云。一者三觀之中。以
<lb ed="X" n="0766a14"/><lb ed="R041" n="0720b05"/>眞空初觀爲最要。卽蒙所云一門之一。初門之初。第
<lb ed="X" n="0766a15"/><lb ed="R041" n="0720b06"/>一眞空觀。爲三法界觀之樞鑰也。次云。二者後二觀
<lb ed="X" n="0766a16"/><lb ed="R041" n="0720b07"/>門。全賴初觀以顯。卽蒙所云觀門有三。樞鑰唯一。不
<lb ed="X" n="0766a17"/><lb ed="R041" n="0720b08"/>啓一門之樞鑰。則後二門無由而入也。後云。三者思
<lb ed="X" n="0766a18"/><lb ed="R041" n="0720b09"/>惟觀察下手。全以眞空推簡爲要。則蒙所云。依經入
<lb ed="X" n="0766a19"/><lb ed="R041" n="0720b10"/>觀。卽於一門觀照絕相者也。彼記引梵行品。菩薩行
<lb ed="X" n="0766a20"/><lb ed="R041" n="0720b11"/>梵行時。應以十法而爲所緣。作意觀察。此中何法名
<lb ed="X" n="0766a21"/><lb ed="R041" n="0720b12"/>爲梵行。梵行從何而來。體爲是誰。如是觀察。梵行不
<lb ed="X" n="0766a22"/><lb ed="R041" n="0720b13"/>可得故。廼至能與如是觀行相應。一切佛法。疾得現
<lb ed="X" n="0766a23"/><lb ed="R041" n="0720b14"/>前。成就慧身。不由他悟。淸涼曰。作意者。不墮無記故。
<lb ed="X" n="0766a24"/><lb ed="R041" n="0720b15"/>觀察者。以慧推求故。此眞空推簡之明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0766001" n="0766001"/>交也。參求敎
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0766b" n="0766b"/>
<lb ed="X" n="0766b01"/><lb ed="R041" n="0720b16"/>典。經則佛頂楞伽淨名。論則瑜伽中觀智度。及止觀
<lb ed="X" n="0766b02"/><lb ed="R041" n="0720b17"/>諸文。徵詰妨難。反覆推破。智訖情枯。皆用推簡一法。
<lb ed="X" n="0766b03"/><lb ed="R041" n="0720b18"/>杜順眞空觀中初句。上三皆以法揀情。後一云。如色
<lb ed="X" n="0766b04"/><lb ed="R041" n="0721a01"/>空旣爾。一切法皆然。非推簡而何。於後觀二門皆云。
<lb ed="X" n="0766b05"/><lb ed="R041" n="0721a02"/>深思之。令觀明現。非後二門。皆由眞空推簡而何。蒙
<lb ed="X" n="0766b06"/><lb ed="R041" n="0721a03"/>所謂三重秘門。一門總攝者。此則轉樞發鑰。最初之
<lb ed="X" n="0766b07"/><lb ed="R041" n="0721a04"/>方便也。如是義句。旣成立<anchor xml:id="nkr_note_add_0766b0701" n="0766b0701"/><anchor xml:id="beg0766b0701" n="0766b0701"/>已<anchor xml:id="end0766b0701"/>。長千武林。諮訪法筵。交
<lb ed="X" n="0766b08"/><lb ed="R041" n="0721a05"/>相印許。請爲流布。顧余私心。猶自視飮然也。頃者大
<lb ed="X" n="0766b09"/><lb ed="R041" n="0721a06"/>圓居士心經大意。廣引杜順觀文。以眞空觀四門。判
<lb ed="X" n="0766b10"/><lb ed="R041" n="0721a07"/>同此經。而又曰。此經但說眞空。不說後二觀者。以空
<lb ed="X" n="0766b11"/><lb ed="R041" n="0721a08"/>色不閡。卽理事無閡義故。以卽空卽色。卽具周徧含
<lb ed="X" n="0766b12"/><lb ed="R041" n="0721a09"/>容義故。恰符蒙鈔雙照後門之旨。斯亦裴公美所謂
<lb ed="X" n="0766b13"/><lb ed="R041" n="0721a10"/>披圖登高。善用樞鑰者也。嗟夫。渠師依玄鏡推法界。
<lb ed="X" n="0766b14"/><lb ed="R041" n="0721a11"/>造記三十年之前。圓老依法界解般若。竪義三十年
<lb ed="X" n="0766b15"/><lb ed="R041" n="0721a12"/>之後。而蒙以寡聞淺智。參預其間。一門妙觀。後先映
<lb ed="X" n="0766b16"/><lb ed="R041" n="0721a13"/>望。車轍合塗。鏡光交攝。豈非古佛聖師。冥機加被。蒙
<lb ed="X" n="0766b17"/><lb ed="R041" n="0721a14"/>竊以自慶<anchor xml:id="nkr_note_add_0766b1701" n="0766b1701"/><anchor xml:id="beg0766b1701" n="0766b1701"/>己<anchor xml:id="end0766b1701"/>矣。鈔始於丙申之<g ref="#CB17813">𥧃</g>月。畢於是歲之涂
<lb ed="X" n="0766b18"/><lb ed="R041" n="0721a15"/>月。毛子子晉。乃心法乘。屢請鏤版流通。蒙辭之弗獲。
<lb ed="X" n="0766b19"/><lb ed="R041" n="0721a16"/>乃於嚴冬逼除。亡孫衋傷之後。焚膏炙硯。力疾勘讐
<lb ed="X" n="0766b20"/><lb ed="R041" n="0721a17"/>以授子晉。而重爲吿曰。吾爲此鈔。如老生兔園册。資
<lb ed="X" n="0766b21"/><lb ed="R041" n="0721a18"/>讀誦訓童蒙耳。白衣說法。則吾豈敢。無<anchor xml:id="nkr_note_add_0766b2101" n="0766b2101"/><anchor xml:id="beg0766b2101" n="0766b2101"/>已<anchor xml:id="end0766b2101"/>。則乘子之
<lb ed="X" n="0766b22"/><lb ed="R041" n="0721b01"/>廣大願力。運載斯文。以求正於當來世之法將。庶其
<lb ed="X" n="0766b23"/><lb ed="R041" n="0721b02"/>可哉。</p>
<lb ed="X" n="0766b24"/><lb ed="R041" n="0721b03"/><p xml:id="pX26p0766b2401">歲在戊戌臘月二十五日。虞山蒙臾錢謙益焚香再
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0766c" n="0766c"/>
<lb ed="X" n="0766c01"/><lb ed="R041" n="0721b04"/>拜謹記。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0766c02"/><lb ed="R041" n="0721b05"/>
<lb ed="X" n="0766c03"/><lb ed="R041" n="0721b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">當經傳釋</cb:mulu><head>○次序當經傳釋</head>
<lb ed="X" n="0766c04"/><lb ed="R041" n="0721b07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0766c0401">摩訶般若波羅蜜大明呪經一卷。後秦鳩摩羅什第
<lb ed="X" n="0766c05"/><lb ed="R041" n="0721b08"/>一譯</item></list>
<lb ed="X" n="0766c06"/><lb ed="R041" n="0721b09"/><p xml:id="pX26p0766c0601">隨法經衆經目錄。衆經別生分摩訶般若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0766002" n="0766002"/>般若波
<lb ed="X" n="0766c07"/><lb ed="R041" n="0721b10"/>羅蜜神呪經一卷。出大品經。開元<anchor xml:id="nkr_note_add_0766c0701" n="0766c0701"/><anchor xml:id="beg0766c0701" n="0766c0701"/>已<anchor xml:id="end0766c0701"/>後目錄。皆云
<lb ed="X" n="0766c08"/><lb ed="R041" n="0721b11"/>大明呪經　唐<name role="" type="person">玄奘</name>本。同本異譯。字句小有不同。</p>
<lb ed="X" n="0766c09"/><lb ed="R041" n="0721b12"/><p xml:id="pX26p0766c0901">觀世音。彼云觀自在。</p><p xml:id="pX26p0766c0909" cb:place="inline">舍利弗。彼云舍利子。</p><p xml:id="pX26p0766c0917" cb:place="inline">照
<lb ed="X" n="0766c10"/><lb ed="R041" n="0721b13"/>見五陰空。彼云五蘊皆空。</p><p xml:id="pX26p0766c1011" cb:place="inline">度一切苦厄下。此經
<lb ed="X" n="0766c11"/><lb ed="R041" n="0721b14"/>有舍利弗。色空故無惱壞相。受空故無受相。想空
<lb ed="X" n="0766c12"/><lb ed="R041" n="0721b15"/>故無知相。行空故無作相。識空故無覺相。何以故
<lb ed="X" n="0766c13"/><lb ed="R041" n="0721b16"/>等。三十七字。</p><p xml:id="pX26p0766c1306" cb:place="inline">舍利弗。非色異空非空異色。</p><p xml:id="pX26p0766c1317" cb:place="inline">不
<lb ed="X" n="0766c14"/><lb ed="R041" n="0721b17"/>增不減下。此經有是空法。非過去。非未來非現在
<lb ed="X" n="0766c15"/><lb ed="R041" n="0721b18"/>等。一十二字。</p><p xml:id="pX26p0766c1506" cb:place="inline">無老死盡。彼上有亦字。</p><p xml:id="pX26p0766c1515" cb:place="inline">菩薩。彼
<lb ed="X" n="0766c16"/><lb ed="R041" n="0722a01"/>云菩提薩埵。</p><p xml:id="pX26p0766c1606" cb:place="inline">離一切顚倒夢想苦惱。彼云遠離
<lb ed="X" n="0766c17"/><lb ed="R041" n="0722a02"/>顚倒。</p><p xml:id="pX26p0766c1703" cb:place="inline">故知般若波羅蜜。彼並有多字。</p><p xml:id="pX26p0766c1715" cb:place="inline">是大明
<lb ed="X" n="0766c18"/><lb ed="R041" n="0722a03"/>呪。無上明呪。無等等明呪。</p><p xml:id="pX26p0766c1811" cb:place="inline">竭諦等四竭字。彼並
<lb ed="X" n="0766c19"/><lb ed="R041" n="0722a04"/>作揭。</p><p xml:id="pX26p0766c1903" cb:place="inline">僧莎訶。彼云薩婆訶。</p>
<lb ed="X" n="0766c20"/><lb ed="R041" n="0722a05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0766c2001">般若波羅蜜多心經一卷。唐<name role="" type="person">玄奘</name>第二譯</item></list>
<lb ed="X" n="0766c21"/><lb ed="R041" n="0722a06"/><p xml:id="pX26p0766c2101">慈恩傳云。法師往蜀。見一病人。身瘡臰穢。衣服被
<lb ed="X" n="0766c22"/><lb ed="R041" n="0722a07"/>汚。愍將向寺。施與衣服飮食之具。病者慚愧。廼授
<lb ed="X" n="0766c23"/><lb ed="R041" n="0722a08"/>法師此經。因常誦習。及往天竺。過莫賀延磧。古曰
<lb ed="X" n="0766c24"/><lb ed="R041" n="0722a09"/>沙河。上無飛鳥。下無走獸。是時顧影。惟一心但念
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0767a" n="0767a"/>
<lb ed="X" n="0767a01"/><lb ed="R041" n="0722a10"/>觀音菩薩及此經。逢諸惡鬼。奇狀異類。繞人前後。
<lb ed="X" n="0767a02"/><lb ed="R041" n="0722a11"/>及誦此經。發聲皆散。在危獲濟。實所憑焉。按太平
<lb ed="X" n="0767a03"/><lb ed="R041" n="0722a12"/>廣記。奘師西行至<name role="" type="person">罽賓國</name>。道險不可過。遇一老僧。
<lb ed="X" n="0767a04"/><lb ed="R041" n="0722a13"/>瘡痍膿血。牀上獨坐。口授多心經一卷。誦之。遂得
<lb ed="X" n="0767a05"/><lb ed="R041" n="0722a14"/>山川平易。道路開闢。虎豹藏形。魔鬼潛跡。從佛國
<lb ed="X" n="0767a06"/><lb ed="R041" n="0722a15"/>取經而歸。廣記引據唐人小說。當以慈恩傳爲正。</p>
<lb ed="X" n="0767a07"/><lb ed="R041" n="0722a16"/><p xml:id="pX26p0767a0701">宋王古法寶標目云。什奘二經。同本異譯。於六
<lb ed="X" n="0767a08"/><lb ed="R041" n="0722a17"/>百卷大般若中。此爲要略。大義雖通全本。大部中
<lb ed="X" n="0767a09"/><lb ed="R041" n="0722a18"/>無。是枝派攝。非從彼出矣。</p><p xml:id="pX26p0767a0911" cb:place="inline">宋濂文句序云。大部
<lb ed="X" n="0767a10"/><lb ed="R041" n="0722b01"/>般若。合六百卷。撮其樞要。實惟心經。此經凡三譯。
<lb ed="X" n="0767a11"/><lb ed="R041" n="0722b02"/>今世所傳二百五十八言者。貞觀間三藏法師玄
<lb ed="X" n="0767a12"/><lb ed="R041" n="0722b03"/>奘所譯。攝須彌於毫芒。<anchor xml:id="nkr_note_add_0767a1201" n="0767a1201"/><anchor xml:id="beg0767a1201" n="0767a1201"/>斂<anchor xml:id="end0767a1201"/><name role="" type="person">溟渤</name>於涓滴。其神功浩
<lb ed="X" n="0767a13"/><lb ed="R041" n="0722b04"/>浩乎不可思議。是以歷代寶之。如摩尼珠。了空法
<lb ed="X" n="0767a14"/><lb ed="R041" n="0722b05"/>塵。聿依佛智。皆不出乎是經。雖法華十萬餘言。華
<lb ed="X" n="0767a15"/><lb ed="R041" n="0722b06"/>嚴四天下微塵數品。廣略固殊。旨義無二。奈何以
<lb ed="X" n="0767a16"/><lb ed="R041" n="0722b07"/>小德小智之見。解窮神極微之典。輕測眞乘。妄談
<lb ed="X" n="0767a17"/><lb ed="R041" n="0722b08"/>般若也哉。</p>
<lb ed="X" n="0767a18"/><lb ed="R041" n="0722b09"/><p xml:id="pX26p0767a1801">開元釋敎錄。摩訶般若波羅蜜大明呪經一卷。<note place="inline">亦
<lb ed="X" n="0767a19"/><lb ed="R041" n="0722b10"/>云摩訶心經一紙。</note>般若波羅蜜多心經一卷。<note place="inline">亦云
<lb ed="X" n="0767a20"/><lb ed="R041" n="0722b11"/>般若心經一紙</note>。</p>
<lb ed="X" n="0767a21"/><lb ed="R041" n="0722b12"/><p xml:id="pX26p0767a2101">大明南北二藏。並列如上二本。不載餘譯。</p><p xml:id="pX26p0767a2117" cb:place="inline">宋法
<lb ed="X" n="0767a22"/><lb ed="R041" n="0722b13"/>寶標目。貞元譯。有般若心經。普徧智藏般若波羅
<lb ed="X" n="0767a23"/><lb ed="R041" n="0722b14"/>蜜多心經。王古云。卽是般若心經。與什法師奘法
<lb ed="X" n="0767a24"/><lb ed="R041" n="0722b15"/>師譯。小有增多。</p><p xml:id="pX26p0767a2407" cb:place="inline">至元法寶總錄。貞元續錄。普遍
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0767b" n="0767b"/>
<lb ed="X" n="0767b01"/><lb ed="R041" n="0722b16"/>智藏般若波羅蜜多心經一卷。宋天竺三藏達磨
<lb ed="X" n="0767b02"/><lb ed="R041" n="0722b17"/>戰濕羅譯。般若波羅蜜心經一卷。<name role="" type="person">罽賓</name>沙門般若
<lb ed="X" n="0767b03"/><lb ed="R041" n="0722b18"/>具利言等譯。右二經。與前大明呪般若心等經。同
<lb ed="X" n="0767b04"/><lb ed="R041" n="0723a01"/>本異譯。</p><p xml:id="pX26p0767b0404" cb:place="inline">祥符錄所記。梵本。般若波羅蜜多心經
<lb ed="X" n="0767b05"/><lb ed="R041" n="0723a02"/>一卷。宋三藏慈賢譯。梵本同上經一卷。唐天竺三
<lb ed="X" n="0767b06"/><lb ed="R041" n="0723a03"/>藏<name role="" type="person">大廣智不空</name>譯。右二經。同本異譯。</p><p xml:id="pX26p0767b0615" cb:place="inline">聖佛母般
<lb ed="X" n="0767b07"/><lb ed="R041" n="0723a04"/>若波羅蜜多心經一卷。宋天竺三藏施護譯。此經
<lb ed="X" n="0767b08"/><lb ed="R041" n="0723a05"/>與大明呪等四經。同本異譯。</p><p xml:id="pX26p0767b0812" cb:place="inline">按貞元<anchor xml:id="nkr_note_add_0767b0801" n="0767b0801"/><anchor xml:id="beg0767b0801" n="0767b0801"/>已<anchor xml:id="end0767b0801"/>後。是經
<lb ed="X" n="0767b09"/><lb ed="R041" n="0723a06"/>重譯者。皆是同本異譯。不空譯。見宋師會連珠記。
<lb ed="X" n="0767b10"/><lb ed="R041" n="0723a07"/>施護譯見　皇朝泐公注。諸譯皆具三分。與什奘
<lb ed="X" n="0767b11"/><lb ed="R041" n="0723a08"/>二譯異。施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0767001" n="0767001"/>獲本標菩薩說經。則泐公所引證也。今
<lb ed="X" n="0767b12"/><lb ed="R041" n="0723a09"/>依宋元目錄次列貞元後諸譯之名。若慧燈記所
<lb ed="X" n="0767b13"/><lb ed="R041" n="0723a10"/>引酉夏蒙古翻本。及諸家所載五譯六譯者。文無
<lb ed="X" n="0767b14"/><lb ed="R041" n="0723a11"/>可徵。以俟續考。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0767b15"/><lb ed="R041" n="0723a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">古今疏注</cb:mulu><head>○次列古今疏注</head>
<lb ed="X" n="0767b16"/><lb ed="R041" n="0723a13"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0767b1601">唐華嚴宗主賢首國師康藏和尙略疏</item></list>
<lb ed="X" n="0767b17"/><lb ed="R041" n="0723a14"/><p xml:id="pX26p0767b1701">宋贊寧高僧傳云。華嚴一宗。付授澄觀。著般若心
<lb ed="X" n="0767b18"/><lb ed="R041" n="0723a15"/>經疏。爲時所貴。天下流行。復號康藏國師。是歟。</p>
<lb ed="X" n="0767b19"/><lb ed="R041" n="0723a16"/><p xml:id="pX26p0767b1901">唐新羅崔致遠法藏和尙傳云。多心雖小不輕。疏
<lb ed="X" n="0767b20"/><lb ed="R041" n="0723a17"/>出塵中經義。注曰。般若波羅蜜多心經。多心屬上。
<lb ed="X" n="0767b21"/><lb ed="R041" n="0723a18"/>心是般若之心。略云多心。對下文法華字也。經文
<lb ed="X" n="0767b22"/><lb ed="R041" n="0723b01"/>止十四行。雖曰少小。理不輕視。又文雖少。義該八
<lb ed="X" n="0767b23"/><lb ed="R041" n="0723b02"/>部故也。華嚴說衆生智慧。如塵中有大經卷。心經
<lb ed="X" n="0767b24"/><lb ed="R041" n="0723b03"/>小如衆生心塵。疏出智慧廣大心義。</p><p xml:id="pX26p0767b2415" cb:place="inline">至元法寶
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0767c" n="0767c"/>
<lb ed="X" n="0767c01"/><lb ed="R041" n="0723b04"/>總錄。般若心經幽贊疏二卷。<name role="" type="person">大慈恩寺</name>翻經沙門
<lb ed="X" n="0767c02"/><lb ed="R041" n="0723b05"/>窺基撰。今與法華玄贊疏俱不傳。</p>
<lb ed="X" n="0767c03"/><lb ed="R041" n="0723b06"/><p xml:id="pX26p0767c0301">宋乾道乙酉。玉峰華嚴法師師會。撰心經略疏連
<lb ed="X" n="0767c04"/><lb ed="R041" n="0723b07"/>珠記。萬曆中。續收入藏。元眞覺大師文才。集心經
<lb ed="X" n="0767c05"/><lb ed="R041" n="0723b08"/>略疏會要。亦名慧燈記。會師廣引淸涼諸文。才師
<lb ed="X" n="0767c06"/><lb ed="R041" n="0723b09"/>委釋賢首本疏。二家義趣不同。要皆略疏之鈔也。
<lb ed="X" n="0767c07"/><lb ed="R041" n="0723b10"/>蒙條治斯文。兼採二記。故竊自命曰小鈔。</p>
<lb ed="X" n="0767c08"/><lb ed="R041" n="0723b11"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX26p0767c0801">大明<name role="" type="person">天界寺</name>僧宗泐如<anchor xml:id="nkr_note_add_0767c0801" n="0767c0801"/><anchor xml:id="beg0767c0801" n="0767c0801"/>玘<anchor xml:id="end0767c0801"/>奉　詔注解</item>
<lb ed="X" n="0767c09"/><lb ed="R041" n="0723b12"/><item xml:id="itemX26p0767c0901">大明翰林學士承旨金華宋濂文句</item></list>
<lb ed="X" n="0767c10"/><lb ed="R041" n="0723b13"/><p xml:id="pX26p0767c1001">其他疏解。摘入小鈔。隨文具列。此不煩書。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0767c11"/>
<lb ed="X" n="0767c12"/>
<lb ed="X" n="0767c13"/>
<lb ed="X" n="0767c14"/>
<lb ed="X" n="0767c15"/>
<lb ed="X" n="0767c16"/>
<lb ed="X" n="0767c17"/>
<lb ed="X" n="0767c18"/>
<lb ed="X" n="0767c19"/>
<lb ed="X" n="0767c20"/>
<lb ed="X" n="0767c21"/>
<lb ed="X" n="0767c22"/>
<lb ed="X" n="0767c23"/>
<lb ed="X" n="0767c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0768a" n="0768a"/>
<lb ed="X" n="0768a01"/>
<lb ed="X" n="0768a02"/>
<lb ed="X" n="0768a03"/>
<lb ed="X" n="0768a04"/>
<lb ed="X" n="0768a05"/>
<lb ed="X" n="0768a06"/>
<lb ed="X" n="0768a07"/><lb ed="R041" n="0724a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波羅蜜多心經略疏小鈔卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0768a08"/><lb ed="R041" n="0724a02"/><byline cb:type="collector">海印弟子　錢謙益　集</byline>
<lb ed="X" n="0768a09"/><lb ed="R041" n="0724a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">序</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0768a0901">○般若波羅蜜多心經略疏<note place="inline">幷序</note>　翻經沙門法藏述</p>
<lb ed="X" n="0768a10"/><lb ed="R041" n="0724a04"/><p xml:id="pX26p0768a1001">夫。以眞源素範。沖漠隔於筌<g ref="#CB04590">罤</g>。妙覺玄猷。奧賾超於
<lb ed="X" n="0768a11"/><lb ed="R041" n="0724a05"/>言象。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768a12"/><lb ed="R041" n="0724a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0768a1201">連珠記云。眞源者。卽實相般若。無相眞如也。淸涼。
<lb ed="X" n="0768a13"/><lb ed="R041" n="0724a07"/>釋刹那際三昧云。卽窮法眞源。謂窮彼刹那。時相
<lb ed="X" n="0768a14"/><lb ed="R041" n="0724a08"/>都寂。則刹那無際。由達淸淨眞如。本無相故。素範
<lb ed="X" n="0768a15"/><lb ed="R041" n="0724a09"/>者。素。表無瑕。範。持自性。謂體若氷霜。性猶珠玉。在
<lb ed="X" n="0768a16"/><lb ed="R041" n="0724a10"/>煩惱泥。不改貞白。論云。如如體中。過恒沙染法。皆
<lb ed="X" n="0768a17"/><lb ed="R041" n="0724a11"/>悉空空無所有故。沖。曰深玄。漠。言廣遠。妙覺。卽觀
<lb ed="X" n="0768a18"/><lb ed="R041" n="0724a12"/>照般若也。淸涼云。離覺所覺。而盡覺故。奧賾者。謂
<lb ed="X" n="0768a19"/><lb ed="R041" n="0724a13"/>般若淵海。深而不可極也。大論云。智慧大海。唯佛
<lb ed="X" n="0768a20"/><lb ed="R041" n="0724a14"/>窮底。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768a21"/><lb ed="R041" n="0724a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0768a2101">雖眞俗雙泯。二諦恒存。空有兩亡。一味常顯。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768a22"/><lb ed="R041" n="0724a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0768a2201">記云。以空假皆中。色空無寄。方經爲此所宗。第一
<lb ed="X" n="0768a23"/><lb ed="R041" n="0724a17"/>義諦之眞空故。</p><p xml:id="pX26p0768a2307" cb:place="inline">△會要云。以色卽是空之空。爲眞
<lb ed="X" n="0768a24"/><lb ed="R041" n="0724a18"/>諦。以空卽是色之色。爲俗諦。言雙泯者。色卽空。故
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0768b" n="0768b"/>
<lb ed="X" n="0768b01"/><lb ed="R041" n="0724b01"/>色泯。空卽色。故空亡。言存者。謂卽空之色。色雖泯。
<lb ed="X" n="0768b02"/><lb ed="R041" n="0724b02"/>而其相宛然。以相常存而卽泯。故泯而恒存也。卽
<lb ed="X" n="0768b03"/><lb ed="R041" n="0724b03"/>色之空。空雖泯而其性不失。以性恒存而卽泯。故
<lb ed="X" n="0768b04"/><lb ed="R041" n="0724b04"/>泯而常在也。又色卽空。而空存。亦空卽色而色存。
<lb ed="X" n="0768b05"/><lb ed="R041" n="0724b05"/>以相卽同時。故存泯齊立。空有等者。眞諦故空。眞
<lb ed="X" n="0768b06"/><lb ed="R041" n="0724b06"/>空也。俗諦故有。假有也。亦由相卽。故雙亡也。空非
<lb ed="X" n="0768b07"/><lb ed="R041" n="0724b07"/>異有之空。有非異空之有。色空不異。水乳無分。故
<lb ed="X" n="0768b08"/><lb ed="R041" n="0724b08"/>曰一味。法界觀云。菩薩見空。莫非見色。見色莫非
<lb ed="X" n="0768b09"/><lb ed="R041" n="0724b09"/>見空。以二諦互融。故事理無閡。體卽第一義眞故。
<lb ed="X" n="0768b10"/><lb ed="R041" n="0724b10"/>故下疏云。令悟二諦中道故。</p><p xml:id="pX26p0768b1012" cb:place="inline">△記云。此二不二。存
<lb ed="X" n="0768b11"/><lb ed="R041" n="0724b11"/>泯同時。無性故緣生。空亡也。緣生故無性。有亡也。
<lb ed="X" n="0768b12"/><lb ed="R041" n="0724b12"/>空有俱亡。爲一味法。</p><p xml:id="pX26p0768b1209" cb:place="inline">△肇公曰。此直辨眞諦。以明
<lb ed="X" n="0768b13"/><lb ed="R041" n="0724b13"/>非有。俗諦。以辨非無。豈以諦二。而二於物哉。</p><p xml:id="pX26p0768b1318" cb:place="inline">△玄
<lb ed="X" n="0768b14"/><lb ed="R041" n="0724b14"/>鏡云。約融二諦義。初。會色歸空。明俗卽是眞。二。明
<lb ed="X" n="0768b15"/><lb ed="R041" n="0724b15"/>空卽色。顯眞卽是俗。三。色空無閡。明二諦雙現。四。
<lb ed="X" n="0768b16"/><lb ed="R041" n="0724b16"/>泯絕無寄。明二諦俱泯。然色。是有中之別稱。通是
<lb ed="X" n="0768b17"/><lb ed="R041" n="0724b17"/>空有二門耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768b18"/><lb ed="R041" n="0724b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0768b1801">良以眞空未嘗不有。卽有以辨於空。幻有未始不空。
<lb ed="X" n="0768b19"/><lb ed="R041" n="0725a01"/>卽空以明於有。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768b20"/><lb ed="R041" n="0725a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0768b2001">記云。前科二諦圓融。空有一味者。以幻有眞空無
<lb ed="X" n="0768b21"/><lb ed="R041" n="0725a03"/>二。爲中道故。淸涼云。由無性故空。是空義。緣生故
<lb ed="X" n="0768b22"/><lb ed="R041" n="0725a04"/>空。是空所以。旣是從緣生。無性故空。故曰眞空。而
<lb ed="X" n="0768b23"/><lb ed="R041" n="0725a05"/>又不待壞彼差別法體。然後方空。是故眞空未嘗
<lb ed="X" n="0768b24"/><lb ed="R041" n="0725a06"/>不有。又卽此有法。緣生無性。便名眞空。故云卽有
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0768c" n="0768c"/>
<lb ed="X" n="0768c01"/><lb ed="R041" n="0725a07"/>以辨於空。緣生故有。是有義。無性故有。是有所以。
<lb ed="X" n="0768c02"/><lb ed="R041" n="0725a08"/>旣是從緣無性之有。則此有常無自性。是故幻有
<lb ed="X" n="0768c03"/><lb ed="R041" n="0725a09"/>未始不空。又卽此無性。擧體從緣而成於有。故云
<lb ed="X" n="0768c04"/><lb ed="R041" n="0725a10"/>卽空以明於有。</p><p xml:id="pX26p0768c0407" cb:place="inline">△淸涼云。言第一義空者。非無物
<lb ed="X" n="0768c05"/><lb ed="R041" n="0725a11"/>爲空。乃卽妙有之眞空也。卽色之空。方曰眞空。亦
<lb ed="X" n="0768c06"/><lb ed="R041" n="0725a12"/>曰妙有。要皆卽有之空。方爲具德之空。幻有從緣
<lb ed="X" n="0768c07"/><lb ed="R041" n="0725a13"/>無性。如幻化人。非無幻化人。幻化非眞。故云幻有。
<lb ed="X" n="0768c08"/><lb ed="R041" n="0725a14"/>亦名妙有。以非有爲有。故名妙有。要皆卽空之有。
<lb ed="X" n="0768c09"/><lb ed="R041" n="0725a15"/>方爲具德之有。</p><p xml:id="pX26p0768c0907" cb:place="inline">△小鈔云。眞空。未嘗不有者。圓成
<lb ed="X" n="0768c10"/><lb ed="R041" n="0725a16"/>實性。非實無故。竺法汰。立本無義。肇公破曰。情尙
<lb ed="X" n="0768c11"/><lb ed="R041" n="0725a17"/>於無。多觸言以賓無。未知非有。非眞有。非無。非眞
<lb ed="X" n="0768c12"/><lb ed="R041" n="0725a18"/>無也。幻有。未始不空者。依他起性。非實有故。支道
<lb ed="X" n="0768c13"/><lb ed="R041" n="0725b01"/>林立卽色游玄義。肇公破曰。明色不自色。故雖色
<lb ed="X" n="0768c14"/><lb ed="R041" n="0725b02"/>而非色。此直語色不自色。未領色之非色也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768c15"/><lb ed="R041" n="0725b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0768c1501">有空有。故不有。空有空。故不空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0768c16"/><lb ed="R041" n="0725b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0768c1601">記曰。有空下。卽於幻有眞空之上。各顯一中道義
<lb ed="X" n="0768c17"/><lb ed="R041" n="0725b05"/>也。初言有者。指幻法自體。卽幻有上。非不有義也。
<lb ed="X" n="0768c18"/><lb ed="R041" n="0725b06"/>次言空有者。謂此幻法。從緣無性。卽空之有。是空
<lb ed="X" n="0768c19"/><lb ed="R041" n="0725b07"/>家之有故。言空有。故不有者。以其擧體全空。無所
<lb ed="X" n="0768c20"/><lb ed="R041" n="0725b08"/>有故。卽幻有上。非有義也。非有。非不有無二。是幻
<lb ed="X" n="0768c21"/><lb ed="R041" n="0725b09"/>有義。大品云。諸法無所有。如是有故。次云空者。指
<lb ed="X" n="0768c22"/><lb ed="R041" n="0725b10"/>眞空上。非不空義也。言有空者。謂此眞空。是緣生
<lb ed="X" n="0768c23"/><lb ed="R041" n="0725b11"/>無性之空。卽有之空。是有家之空。故云有空。故不
<lb ed="X" n="0768c24"/><lb ed="R041" n="0725b12"/>空者。不待滅緣生。方爲空故。全有之空。是不空故。
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0769a" n="0769a"/>
<lb ed="X" n="0769a01"/><lb ed="R041" n="0725b13"/>卽眞空上。非空義也。非空。非不空無二。是眞空義。
<lb ed="X" n="0769a02"/><lb ed="R041" n="0725b14"/>經云。空。不空不可說。名爲眞空。中論云。無性法亦
<lb ed="X" n="0769a03"/><lb ed="R041" n="0725b15"/>無。一切法空故。</p><p xml:id="pX26p0769a0307" cb:place="inline">△淸涼疏云。幻有。卽是不有有。眞
<lb ed="X" n="0769a04"/><lb ed="R041" n="0725b16"/>空。卽是不空空。不空空故。名不眞空。不有有故。名
<lb ed="X" n="0769a05"/><lb ed="R041" n="0725b17"/>非實有。非空非有。是中道義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769a06"/><lb ed="R041" n="0725b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0769a0601">不空之空。空而非斷。不有之有。有而不常。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769a07"/><lb ed="R041" n="0726a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0769a0701">記云。不空不有。顯正也。非斷非常。揀非也。</p><p xml:id="pX26p0769a0717" cb:place="inline">△淸涼
<lb ed="X" n="0769a08"/><lb ed="R041" n="0726a02"/>云。緣生無性故空。則非無見斷見之空。爲眞空也。
<lb ed="X" n="0769a09"/><lb ed="R041" n="0726a03"/>無性緣生故有。則非常見有見之有。是幻有也。</p><p xml:id="pX26p0769a0919" cb:place="inline">△
<lb ed="X" n="0769a10"/><lb ed="R041" n="0726a04"/>肇公曰。性常自空。故謂之性空。法性如是。故曰實
<lb ed="X" n="0769a11"/><lb ed="R041" n="0726a05"/>相。言不有不無者。非如有見常見之有。邪見斷見
<lb ed="X" n="0769a12"/><lb ed="R041" n="0726a06"/>之無耳。</p><p xml:id="pX26p0769a1204" cb:place="inline">△玄談云。雖空不斷。雖有不常。此卽中論。
<lb ed="X" n="0769a13"/><lb ed="R041" n="0726a07"/>及智論文。且約空爲眞諦。有爲俗諦者。空是卽有
<lb ed="X" n="0769a14"/><lb ed="R041" n="0726a08"/>之空。故雖空不斷。斯則卽俗之眞也。不同始敎。如
<lb ed="X" n="0769a15"/><lb ed="R041" n="0726a09"/>龜毛兔角。方說名空。雖有不常者。有是卽空之有。
<lb ed="X" n="0769a16"/><lb ed="R041" n="0726a10"/>故此有非常。斯則卽眞之俗也。若有定是有。便墮
<lb ed="X" n="0769a17"/><lb ed="R041" n="0726a11"/>常見。故中論云。定有則著常。定無則著斷。是故有
<lb ed="X" n="0769a18"/><lb ed="R041" n="0726a12"/>智者。不應著有無。非斷非常。卽是中道。</p><p xml:id="pX26p0769a1816" cb:place="inline">△影公中
<lb ed="X" n="0769a19"/><lb ed="R041" n="0726a13"/>論序云。然統其要歸。則會通二諦。以眞諦故無有。
<lb ed="X" n="0769a20"/><lb ed="R041" n="0726a14"/>俗諦故無無。眞故無有。則雖無而有。俗故無無。則
<lb ed="X" n="0769a21"/><lb ed="R041" n="0726a15"/>雖有而無。雖有而無。則不累於有。雖無而有。則不
<lb ed="X" n="0769a22"/><lb ed="R041" n="0726a16"/>滯於無。不滯於無。則斷見絕息。不存於有。則常見
<lb ed="X" n="0769a23"/><lb ed="R041" n="0726a17"/>氷銷。</p><p xml:id="pX26p0769a2303" cb:place="inline">△小鈔云。空有兩門。二宗迢然。淸涼廣明。文
<lb ed="X" n="0769a24"/><lb ed="R041" n="0726a18"/>繁義博。賢首三對。囊括無遺。此是眞空觀門。開宗
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0769b" n="0769b"/>
<lb ed="X" n="0769b01"/><lb ed="R041" n="0726b01"/>樞鑰。登高披圖。見一班矣。淸涼云。卽眞卽有。通會
<lb ed="X" n="0769b02"/><lb ed="R041" n="0726b02"/>二宗。卽眞之有。則法相宗。卽有之眞。是法性宗。兩
<lb ed="X" n="0769b03"/><lb ed="R041" n="0726b03"/>不相離。方成無礙。斯則賢首融通性相之樞鑰也。
<lb ed="X" n="0769b04"/><lb ed="R041" n="0726b04"/>學者詳之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769b05"/><lb ed="R041" n="0726b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0769b0501">四執旣亡。百非斯遣。般若玄旨。斯之謂與。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769b06"/><lb ed="R041" n="0726b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0769b0601">圭山云。會色歸空。無增益謗。明空卽色。無損減謗。
<lb ed="X" n="0769b07"/><lb ed="R041" n="0726b07"/>色空無礙。無雙非戲論謗。泯絕無寄。無雙亦相違
<lb ed="X" n="0769b08"/><lb ed="R041" n="0726b08"/>謗。四謗旣無。百非斯絕。<anchor xml:id="nkr_note_add_0769b0801" n="0769b0801"/><anchor xml:id="beg0769b0801" n="0769b0801"/>已<anchor xml:id="end0769b0801"/>當八部般若。無相大乘
<lb ed="X" n="0769b09"/><lb ed="R041" n="0726b09"/>之極致也。</p><p xml:id="pX26p0769b0905" cb:place="inline">△淸涼云。今顯初門具德四句。一。眞如
<lb ed="X" n="0769b10"/><lb ed="R041" n="0726b10"/>是有義。二。眞性是空。三。眞如亦有亦空。四。眞性非
<lb ed="X" n="0769b11"/><lb ed="R041" n="0726b11"/>有非空。一重四句中更有四重四門。然執著成見。
<lb ed="X" n="0769b12"/><lb ed="R041" n="0726b12"/>取成四謗。若能不住。無分別智。徧入四句。則遠離
<lb ed="X" n="0769b13"/><lb ed="R041" n="0726b13"/>四謗。不滯空有。何行不成。又隨一句。則具餘三。若
<lb ed="X" n="0769b14"/><lb ed="R041" n="0726b14"/>隨闕者。則非具德。又云。爲法之相。不出有無。設非
<lb ed="X" n="0769b15"/><lb ed="R041" n="0726b15"/>有非無。若有此者。亦不出有。若無此句。亦不出無。
<lb ed="X" n="0769b16"/><lb ed="R041" n="0726b16"/>但遣有無。萬法斯寂。</p><p xml:id="pX26p0769b1609" cb:place="inline">△起信鈔云。一異有無等。各
<lb ed="X" n="0769b17"/><lb ed="R041" n="0726b17"/>一四句。共成十六。又過現未來。各有十六。成四十
<lb ed="X" n="0769b18"/><lb ed="R041" n="0726b18"/>八。又<anchor xml:id="nkr_note_add_0769b1801" n="0769b1801"/><anchor xml:id="beg0769b1801" n="0769b1801"/>已<anchor xml:id="end0769b1801"/>起未起。各四十八。共成九十六。幷根本之
<lb ed="X" n="0769b19"/><lb ed="R041" n="0727a01"/>四。都成百非。若以論下文。眞如自性。非有相。非無
<lb ed="X" n="0769b20"/><lb ed="R041" n="0727a02"/>相。非有有相。非無無相。非有無俱相。例非一相非
<lb ed="X" n="0769b21"/><lb ed="R041" n="0727a03"/>異等十句。此十句。一一能生十使煩惱。亦成百非。</p>
<lb ed="X" n="0769b22"/><lb ed="R041" n="0727a04"/><p xml:id="pX26p0769b2201">△記云。百非斯遣者。論曰。百非非非。千是非是。非
<lb ed="X" n="0769b23"/><lb ed="R041" n="0727a05"/>百非。背千是。非非中中。背背天天。演水之談。足斷
<lb ed="X" n="0769b24"/><lb ed="R041" n="0727a06"/>而止。審慮之量。手亡而住。可謂般若二諦。中道之
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0769c" n="0769c"/>
<lb ed="X" n="0769c01"/><lb ed="R041" n="0727a07"/>大宗也。釋摩訶衍論云。百非非。非非百。非非非。中
<lb ed="X" n="0769c02"/><lb ed="R041" n="0727a08"/>中云云。謂以非非。非去其非。故無非也。</p><p xml:id="pX26p0769c0216" cb:place="inline">△會要云。
<lb ed="X" n="0769c03"/><lb ed="R041" n="0727a09"/>此之空有。與肇論有無不同。彼論有無。隨世計說。
<lb ed="X" n="0769c04"/><lb ed="R041" n="0727a10"/>相因而生。故論云。若以有爲有。則以無爲無。密嚴
<lb ed="X" n="0769c05"/><lb ed="R041" n="0727a11"/>經云。要待於有法。而起於無見。如見牛有角。計兔
<lb ed="X" n="0769c06"/><lb ed="R041" n="0727a12"/>無角等。二諦收之。但俗諦耳。仁王經云。若取著一
<lb ed="X" n="0769c07"/><lb ed="R041" n="0727a13"/>二。若有若無。卽世俗諦是也。此云卽有之眞空。卽
<lb ed="X" n="0769c08"/><lb ed="R041" n="0727a14"/>空之幻有。與彼徧計所執。有無之理。居然異也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769c09"/><lb ed="R041" n="0727a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0769c0901">若歷事備陳。言過二十萬頌。若撮其樞要。理盡一十
<lb ed="X" n="0769c10"/><lb ed="R041" n="0727a16"/>四行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769c11"/><lb ed="R041" n="0727a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0769c1101">疏鈔云。如大般若者。如般若淸淨。徧歷八十餘科。
<lb ed="X" n="0769c12"/><lb ed="R041" n="0727a18"/>遞爲其首。成百餘卷。如淸淨旣爾。若以無生爲首。
<lb ed="X" n="0769c13"/><lb ed="R041" n="0727b01"/>亦徧歷諸法。無性無相無得等。一二皆然。故賢首
<lb ed="X" n="0769c14"/><lb ed="R041" n="0727b02"/>云。若歷事備陳。言過二十萬頌。</p><p xml:id="pX26p0769c1413" cb:place="inline">△會要云。二十萬
<lb ed="X" n="0769c15"/><lb ed="R041" n="0727b03"/>頌。屬六百卷大部也。西域法。以頌定數。三十二字
<lb ed="X" n="0769c16"/><lb ed="R041" n="0727b04"/>爲一頌。一頌爲一數。故大部該二十萬頌。</p><p xml:id="pX26p0769c1617" cb:place="inline">△記云。
<lb ed="X" n="0769c17"/><lb ed="R041" n="0727b05"/>一十四行者。行卽十七字之行耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769c18"/><lb ed="R041" n="0727b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0769c1801">是知詮眞之敎。乍廣略而隨緣。超言之宗。性圓通而
<lb ed="X" n="0769c19"/><lb ed="R041" n="0727b07"/>俱現。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0769c20"/><lb ed="R041" n="0727b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0769c2001">廣略隨緣者。依起信云。以或有衆生以自力廣聞
<lb ed="X" n="0769c21"/><lb ed="R041" n="0727b09"/>而取解。亦以自力少聞而多解。又或因廣論而得
<lb ed="X" n="0769c22"/><lb ed="R041" n="0727b10"/>解。復以少文攝多聞而取解故。</p><p xml:id="pX26p0769c2213" cb:place="inline">△會要云。宗謂宗
<lb ed="X" n="0769c23"/><lb ed="R041" n="0727b11"/>旨。此所詮之性宗。在廣部詮量非增。在略部詮量
<lb ed="X" n="0769c24"/><lb ed="R041" n="0727b12"/>非減。一皆圓滿融通也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0770a" n="0770a"/>
<lb ed="X" n="0770a01"/><lb ed="R041" n="0727b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770a0101">般若心經者。實謂曜昏衢之高炬。濟苦海之迅航。拯
<lb ed="X" n="0770a02"/><lb ed="R041" n="0727b14"/>物導迷。莫斯爲最。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770a03"/><lb ed="R041" n="0727b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770a0301">會要云。昏衢高炬者。如仁王經。以般若喩於摩尼
<lb ed="X" n="0770a04"/><lb ed="R041" n="0727b16"/>大寶。體具衆德。乃至云。若于暗夜。置高床上。光照
<lb ed="X" n="0770a05"/><lb ed="R041" n="0727b17"/>天地。明如日出。苦海迅航者。則般若獨能爲舟也。
<lb ed="X" n="0770a06"/><lb ed="R041" n="0727b18"/>若以六度共爲舟。則施。爲船底。戒。爲船幇。忍。如板。
<lb ed="X" n="0770a07"/><lb ed="R041" n="0728a01"/>進。如櫂。定。如墜石。慧。如稍人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770a08"/><lb ed="R041" n="0728a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770a0801">然。則般若。以神鑒爲體。波羅蜜多。以到彼岸爲功。心。
<lb ed="X" n="0770a09"/><lb ed="R041" n="0728a03"/>顯要妙所歸。經。乃貫穿言敎。從法就喩。詮旨爲目。故
<lb ed="X" n="0770a10"/><lb ed="R041" n="0728a04"/>言般若波羅蜜多心經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770a11"/><lb ed="R041" n="0728a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770a1101">會要云。依起信中。本覺般若體也。此體靈明。本自
<lb ed="X" n="0770a12"/><lb ed="R041" n="0728a06"/>神解。故云謂心體離念。離念相者等虗空界。無所
<lb ed="X" n="0770a13"/><lb ed="R041" n="0728a07"/>不徧。又云。有大智慧光明義等。若始覺。般若用也。
<lb ed="X" n="0770a14"/><lb ed="R041" n="0728a08"/>無知論曰。般若可虗而照。眞諦可亡而知。萬動可
<lb ed="X" n="0770a15"/><lb ed="R041" n="0728a09"/>卽而靜。聖應可無而爲。皆神妙也今通詮二種。則
<lb ed="X" n="0770a16"/><lb ed="R041" n="0728a10"/>實相屬本。觀照屬始也。</p><p xml:id="pX26p0770a1610" cb:place="inline">△記云。肇公曰。然則智有
<lb ed="X" n="0770a17"/><lb ed="R041" n="0728a11"/>窮幽之鑒。而無知焉。神有應會之用。而無慮焉。神
<lb ed="X" n="0770a18"/><lb ed="R041" n="0728a12"/>無慮。故能獨王於世表。智無知。故能玄炤於事外。
<lb ed="X" n="0770a19"/><lb ed="R041" n="0728a13"/>經云。般若無知。無所不知。則觀照實相也。功者。用
<lb ed="X" n="0770a20"/><lb ed="R041" n="0728a14"/>也。謂漉人天魚。渡生死海。置涅槃岸。乃斯妙慧之
<lb ed="X" n="0770a21"/><lb ed="R041" n="0728a15"/>功用也。前<anchor xml:id="nkr_note_add_0770a2101" n="0770a2101"/><anchor xml:id="beg0770a2101" n="0770a2101"/>已<anchor xml:id="end0770a2101"/>廣叙所詮之經。此特顯能詮文字般
<lb ed="X" n="0770a22"/><lb ed="R041" n="0728a16"/>若。略能攝廣。是六百卷中之要妙。言是般若部中
<lb ed="X" n="0770a23"/><lb ed="R041" n="0728a17"/>之心。如人心藏。是一身之要也。般若。法也。心。乃喩
<lb ed="X" n="0770a24"/><lb ed="R041" n="0728a18"/>焉。心經爲詮。般若爲旨。結爲題目矣。</p><p xml:id="pX26p0770a2415" cb:place="inline">△按遠法師
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0770b" n="0770b"/>
<lb ed="X" n="0770b01"/><lb ed="R041" n="0728b01"/>阿毗曇釋曰。阿毗曇心者。三藏之要領。詠歌之微
<lb ed="X" n="0770b02"/><lb ed="R041" n="0728b02"/>言。源流廣大。管綜衆經。領其宗會。故作者以心爲
<lb ed="X" n="0770b03"/><lb ed="R041" n="0728b03"/>名焉。有出家開士。字法勝。以阿毗曇源流廣大。卒
<lb ed="X" n="0770b04"/><lb ed="R041" n="0728b04"/>難尋究。別撰斯部。凡二百五十偈。以爲要解。號之
<lb ed="X" n="0770b05"/><lb ed="R041" n="0728b05"/>曰心。古師以多心目此經。卽遠公阿毗曇義。淨覺。
<lb ed="X" n="0770b06"/><lb ed="R041" n="0728b06"/>力揀喩法。連珠記亦云。疏主順譯人之意。皆非通
<lb ed="X" n="0770b07"/><lb ed="R041" n="0728b07"/>義也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770b08"/><lb ed="R041" n="0728b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770b0801">○將釋此經。五門分別。一。敎興。二。藏攝。三。宗趣。四。釋
<lb ed="X" n="0770b09"/><lb ed="R041" n="0728b09"/>題。五解文。</p><p xml:id="pX26p0770b0905" cb:place="inline">○初敎興者。依大智度論云。如<name role="" type="person">須彌山</name>王。
<lb ed="X" n="0770b10"/><lb ed="R041" n="0728b10"/>非無因緣。非少因緣。令得振動。般若敎興。亦復如是。
<lb ed="X" n="0770b11"/><lb ed="R041" n="0728b11"/>具多因緣。一。謂欲破外道諸邪見故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770b12"/><lb ed="R041" n="0728b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770b1201">記云。謂末伽黎等。廣起有無等見。行於理外。世尊
<lb ed="X" n="0770b13"/><lb ed="R041" n="0728b13"/>說般若等經。破實我法。化令入道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770b14"/><lb ed="R041" n="0728b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770b1401">二。欲迴二乘令入大乘故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770b15"/><lb ed="R041" n="0728b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770b1501">鹿園之器。方等彈呵。漸<anchor xml:id="nkr_note_add_0770b1501" n="0770b1501"/><anchor xml:id="beg0770b1501" n="0770b1501"/>已<anchor xml:id="end0770b1501"/>成熟。般若廣說諸法自
<lb ed="X" n="0770b16"/><lb ed="R041" n="0728b16"/>性皆空。引令入大。故大品云。若人欲得阿羅漢果。
<lb ed="X" n="0770b17"/><lb ed="R041" n="0728b17"/>當學般若波羅蜜等。</p><p xml:id="pX26p0770b1709" cb:place="inline">△會要云。天台判爲通敎。以
<lb ed="X" n="0770b18"/><lb ed="R041" n="0728b18"/>三人同修。如三獸渡河之喩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770b19"/><lb ed="R041" n="0729a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770b1901">三。令小菩薩不迷空故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770b20"/><lb ed="R041" n="0729a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770b2001">卽下揀地前菩薩。有三種空亂意。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770b21"/><lb ed="R041" n="0729a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770b2101">四。令悟二諦中道。生正見故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770b22"/><lb ed="R041" n="0729a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770b2201">信解眞正。了悟中眞。不執定實色空。方名正見。二
<lb ed="X" n="0770b23"/><lb ed="R041" n="0729a05"/>諦中道者。以是此經之所詮故。</p><p xml:id="pX26p0770b2313" cb:place="inline">△晉水云。前明緣
<lb ed="X" n="0770b24"/><lb ed="R041" n="0729a06"/>起。莫逾色空。幻色俗諦。眞空眞諦。二諦無礙。唯一
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0770c" n="0770c"/>
<lb ed="X" n="0770c01"/><lb ed="R041" n="0729a07"/>中道。</p><p xml:id="pX26p0770c0103" cb:place="inline">△玄談云。仁王雖有二諦。智照無二。涅槃本
<lb ed="X" n="0770c02"/><lb ed="R041" n="0729a08"/>唯一諦。解惑分二。昔人云。二諦並非雙。恒乖未曾
<lb ed="X" n="0770c03"/><lb ed="R041" n="0729a09"/>各。卽其義也。生公云。是非相待。故有眞俗名生。一
<lb ed="X" n="0770c04"/><lb ed="R041" n="0729a10"/>諦爲眞。二言成權矣。卽涅槃經意也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770c05"/><lb ed="R041" n="0729a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770c0501">五。顯佛勝德。生淨信故。六。欲令發大菩提心故。七。令
<lb ed="X" n="0770c06"/><lb ed="R041" n="0729a12"/>修菩薩深廣行故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770c07"/><lb ed="R041" n="0729a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770c0701">記云。欲成勝行。故演斯經。以淨信大心。萬行之本。
<lb ed="X" n="0770c08"/><lb ed="R041" n="0729a14"/>又發三心。修十信。卽是行故。佛德者。常等四德。及
<lb ed="X" n="0770c09"/><lb ed="R041" n="0729a15"/>佛地河沙眞淨功德。同華嚴擧果歡樂生信心也。
<lb ed="X" n="0770c10"/><lb ed="R041" n="0729a16"/>以空宗言佛德空。多引此經無所得義。故疏云。顯
<lb ed="X" n="0770c11"/><lb ed="R041" n="0729a17"/>佛勝德。明佛德不空也。具如後文。大菩提心。卽起
<lb ed="X" n="0770c12"/><lb ed="R041" n="0729a18"/>信信成就發心三種也。離相爲深。隨相爲廣。般若
<lb ed="X" n="0770c13"/><lb ed="R041" n="0729b01"/>具明二行故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770c14"/><lb ed="R041" n="0729b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770c1401">八。令斷一切諸重障故。九。令得菩提涅槃果故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770c15"/><lb ed="R041" n="0729b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770c1501">二障二果如下。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770c16"/><lb ed="R041" n="0729b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770c1601">十。流至後代益衆衆生故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770c17"/><lb ed="R041" n="0729b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0770c1701">會要云。後門發明利益。卽前九相。後門是總。前九
<lb ed="X" n="0770c18"/><lb ed="R041" n="0729b06"/>是別。又此九益。總攝三聚。初。卽邪定聚。二。三。不定
<lb ed="X" n="0770c19"/><lb ed="R041" n="0729b07"/>聚。以三中是十信初發心故。所見猶濫小故。四旣
<lb ed="X" n="0770c20"/><lb ed="R041" n="0729b08"/>正見。乃至第九。是正定聚。故知大乘引攝無邊。三
<lb ed="X" n="0770c21"/><lb ed="R041" n="0729b09"/>聚普載。九類等運。非但一分半衆生而<anchor xml:id="nkr_note_add_0770c2101" n="0770c2101"/><anchor xml:id="beg0770c2101" n="0770c2101"/>已<anchor xml:id="end0770c2101"/>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0770c22"/><lb ed="R041" n="0729b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0770c2201">略說此十。具收彼意。令此敎興。</p>
<lb ed="X" n="0770c23"/><lb ed="R041" n="0729b11"/><p xml:id="pX26p0770c2301">○第二藏攝者。謂三藏之中。契經藏攝。二藏之內。菩
<lb ed="X" n="0770c24"/><lb ed="R041" n="0729b12"/>薩藏攝。權實敎中。實敎所攝。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0771a" n="0771a"/>
<lb ed="X" n="0771a01"/><lb ed="R041" n="0729b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0771a0101">記云。三藏經。律論也。經。非餘二故。二藏。聲聞菩薩
<lb ed="X" n="0771a02"/><lb ed="R041" n="0729b14"/>也。今非二乘故。佛說一大藏敎。有就機方便權宜
<lb ed="X" n="0771a03"/><lb ed="R041" n="0729b15"/>說。有稱性決了眞實說。今經決了眞實。故云實敎
<lb ed="X" n="0771a04"/><lb ed="R041" n="0729b16"/>攝也。敎中權實多門。今依華嚴說。前二爲權。後三
<lb ed="X" n="0771a05"/><lb ed="R041" n="0729b17"/>爲實。以戒賢。智光。所判眞諦之空。非第一義空。故
<lb ed="X" n="0771a06"/><lb ed="R041" n="0729b18"/>不攝此。准淸涼云。般若離四句。何曾存空。般若不
<lb ed="X" n="0771a07"/><lb ed="R041" n="0730a01"/>壞四句豈無妙有。大品。仁王。理趣等經。皆屬終敎。
<lb ed="X" n="0771a08"/><lb ed="R041" n="0730a02"/>般苦現前。卽同智照無二。亦同頓敎。大品云。一切
<lb ed="X" n="0771a09"/><lb ed="R041" n="0730a03"/>法趣色。卽一切皆色。一中具一切。卽事事無礙。般
<lb ed="X" n="0771a10"/><lb ed="R041" n="0730a04"/>若義該五敎。卽具圓矣。若約當經。顯詮分齊。疏文
<lb ed="X" n="0771a11"/><lb ed="R041" n="0730a05"/>依纓絡三觀釋經。當前第三。雙揀雙拂。眞空現前。
<lb ed="X" n="0771a12"/><lb ed="R041" n="0730a06"/>不生不滅。無智無得。卽當第四。前疏廣叙中道。下
<lb ed="X" n="0771a13"/><lb ed="R041" n="0730a07"/>文備彰相作相成。互存互泯。無礙自在。卽當第五。
<lb ed="X" n="0771a14"/><lb ed="R041" n="0730a08"/>是故疏主判云。實敎所攝。乃將今家五敎後三。合
<lb ed="X" n="0771a15"/><lb ed="R041" n="0730a09"/>爲一實也。</p><p xml:id="pX26p0771a1505" cb:place="inline">△會要云。今判此經實敎攝者。揀前菩
<lb ed="X" n="0771a16"/><lb ed="R041" n="0730a10"/>薩藏中。含權實故。此宗空義。亦有判一分但空之
<lb ed="X" n="0771a17"/><lb ed="R041" n="0730a11"/>說。名曰始敎。非約全部。以一經中。容有多敎故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771a18"/><lb ed="R041" n="0730a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0771a1801">○第三宗趣者。語之所表。曰宗。宗之所歸。曰趣。然。先
<lb ed="X" n="0771a19"/><lb ed="R041" n="0730a13"/>總後別。總。以三種般若爲宗。一。實相。謂所觀眞性。二。
<lb ed="X" n="0771a20"/><lb ed="R041" n="0730a14"/>觀照。謂能觀妙慧。三。文字。謂詮上之敎。不越此三。故
<lb ed="X" n="0771a21"/><lb ed="R041" n="0730a15"/>以爲宗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771a22"/><lb ed="R041" n="0730a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0771a2201">記云。大論云。說智及智處。智智皆般若。曉公曰。此
<lb ed="X" n="0771a23"/><lb ed="R041" n="0730a17"/>中卽顯三種般若。說智者。文字般若。及智處者。實
<lb ed="X" n="0771a24"/><lb ed="R041" n="0730a18"/>相般若。智智。卽觀照般若。是三。皆此經之宗。古德
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0771b" n="0771b"/>
<lb ed="X" n="0771b01"/><lb ed="R041" n="0730b01"/>云。妙心湛然。無相而相。謂之實相。實相隨緣。爲諸
<lb ed="X" n="0771b02"/><lb ed="R041" n="0730b02"/>法之眞性。肇公曰。實相。法性。性空。本無。緣會。一義
<lb ed="X" n="0771b03"/><lb ed="R041" n="0730b03"/>耳。觀照。卽正體。智等無相。離分別之慧也。或說五
<lb ed="X" n="0771b04"/><lb ed="R041" n="0730b04"/>種般若。不離此三。故云不越等。</p><p xml:id="pX26p0771b0413" cb:place="inline">△慈雲式師云。實
<lb ed="X" n="0771b05"/><lb ed="R041" n="0730b05"/>相。觀照。文字。異名而同體。不可思議智境。實相也。
<lb ed="X" n="0771b06"/><lb ed="R041" n="0730b06"/>不可思議智光。觀照也。不可思議智炬。文字也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771b07"/><lb ed="R041" n="0730b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0771b0701">別。亦有三。一。敎義一對。以文字敎爲宗。餘二義爲趣。
<lb ed="X" n="0771b08"/><lb ed="R041" n="0730b08"/>二。境智一對。以眞空境爲宗。觀照智爲趣。三。因果一
<lb ed="X" n="0771b09"/><lb ed="R041" n="0730b09"/>對。以菩提因行爲宗。菩提果德爲趣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771b10"/><lb ed="R041" n="0730b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0771b1001">記云。一。深窮敎海。意在見理成智也。二。諦觀正理。
<lb ed="X" n="0771b11"/><lb ed="R041" n="0730b11"/>意其破惑發智也。因行。卽觀照妙慧也。果德爲趣。
<lb ed="X" n="0771b12"/><lb ed="R041" n="0730b12"/>非佛德空矣。其通宗者。般若以無相爲宗。含於始
<lb ed="X" n="0771b13"/><lb ed="R041" n="0730b13"/>頓實三敎。今經。正當頓實。</p><p xml:id="pX26p0771b1311" cb:place="inline">△會要云。初。以能詮文
<lb ed="X" n="0771b14"/><lb ed="R041" n="0730b14"/>字爲宗。以所詮實相觀照義理爲趣。此則因文字
<lb ed="X" n="0771b15"/><lb ed="R041" n="0730b15"/>般若而悟實相等。故先以敎爲宗也。仁王云。一十
<lb ed="X" n="0771b16"/><lb ed="R041" n="0730b16"/>二分。皆如如文字。修文字者。不離文字。不著文字。
<lb ed="X" n="0771b17"/><lb ed="R041" n="0730b17"/>無文字相。非無文字。乃至是卽名爲修文字者。而
<lb ed="X" n="0771b18"/><lb ed="R041" n="0730b18"/>能得於般若眞性等。</p><p xml:id="pX26p0771b1809" cb:place="inline">△泐師云。此經。以單法爲名。
<lb ed="X" n="0771b19"/><lb ed="R041" n="0731a01"/>實相爲體。觀照爲宗。度苦爲用。大乘爲敎相。單法
<lb ed="X" n="0771b20"/><lb ed="R041" n="0731a02"/>者。卽般若波羅蜜多也。實相者。卽諸法空相也。觀
<lb ed="X" n="0771b21"/><lb ed="R041" n="0731a03"/>照者。照見五蘊皆空。度苦者。度一切苦厄也。大乘
<lb ed="X" n="0771b22"/><lb ed="R041" n="0731a04"/>者。菩薩所行深般若也。按泐師此解。依台家五重
<lb ed="X" n="0771b23"/><lb ed="R041" n="0731a05"/>玄義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771b24"/><lb ed="R041" n="0731a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0771b2401">○第四釋題者。般若波羅蜜多心經。亦有三對。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0771c" n="0771c"/>
<lb ed="X" n="0771c01"/><lb ed="R041" n="0731a07"/><p xml:id="pX26p0771c0101">經題。般若波羅蜜多心經。</p>
<lb ed="X" n="0771c02"/><lb ed="R041" n="0731a08"/><p xml:id="pX26p0771c0201">【疏】初。敎義分二。謂般若心。是所詮之義。經之一字是
<lb ed="X" n="0771c03"/><lb ed="R041" n="0731a09"/>能詮之敎。卽能詮般若之經。是依義立名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771c04"/><lb ed="R041" n="0731a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0771c0401">記云。謂般若心者。標擧也。是所詮之義者。判釋也。
<lb ed="X" n="0771c05"/><lb ed="R041" n="0731a11"/>判此題中。心。及般若等言。皆屬所詮之法。不空譯
<lb ed="X" n="0771c06"/><lb ed="R041" n="0731a12"/>云。菩薩有般若波羅蜜多心。名普遍智藏。乃至色
<lb ed="X" n="0771c07"/><lb ed="R041" n="0731a13"/>性是空。空性是色等。卽心。是所詮法。明矣。圭山曰。
<lb ed="X" n="0771c08"/><lb ed="R041" n="0731a14"/>藏和尙。釋般若心經疏。作所詮義。釋心字。意云。般
<lb ed="X" n="0771c09"/><lb ed="R041" n="0731a15"/>若之心。是萬法之體。故云心也。會同堅實用。釋圓
<lb ed="X" n="0771c10"/><lb ed="R041" n="0731a16"/>覺妙心云。不同緣慮。集起之義。肉團麤淺。不必揀
<lb ed="X" n="0771c11"/><lb ed="R041" n="0731a17"/>之。故云所詮之義。經之云者。詮上般若心也。若心
<lb ed="X" n="0771c12"/><lb ed="R041" n="0731a18"/>作喩釋。卽心經二字。能詮敎也。卽能等者。依所詮
<lb ed="X" n="0771c13"/><lb ed="R041" n="0731b01"/>義。立能詮名。依主釋也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771c14"/><lb ed="R041" n="0731b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0771c1401">二。就所詮義中。法喩分二。謂般若等。是所顯之法。心
<lb ed="X" n="0771c15"/><lb ed="R041" n="0731b03"/>之一字。是能顯之喩。卽般若內。統攝要妙之義。況人
<lb ed="X" n="0771c16"/><lb ed="R041" n="0731b04"/>心藏。爲主爲要。統極之本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0771c17"/><lb ed="R041" n="0731b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0771c1701">二就下。初。約所詮以指法。就上所詮義中。復取心
<lb ed="X" n="0771c18"/><lb ed="R041" n="0731b06"/>字。以喩能詮敎勝。唯般若等。是所詮之法。故不言
<lb ed="X" n="0771c19"/><lb ed="R041" n="0731b07"/>所喩。復云所詮。是知實相。觀照。非所喩也。獨將一
<lb ed="X" n="0771c20"/><lb ed="R041" n="0731b08"/>十四行文字般若。爲所喩。故言所引之喩。不言能
<lb ed="X" n="0771c21"/><lb ed="R041" n="0731b09"/>喩。心之下。二。嘆能詮以引喩。慈恩云。般若波羅蜜
<lb ed="X" n="0771c22"/><lb ed="R041" n="0731b10"/>多者。大經之通名。心經者。此經之別稱。般若之心
<lb ed="X" n="0771c23"/><lb ed="R041" n="0731b11"/>經也。草堂曰。亦作能詮敎釋。意云。此半紙之經。是
<lb ed="X" n="0771c24"/><lb ed="R041" n="0731b12"/>六百卷之中也。卽紇利陀耶。此云肉團心。引喩略
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0772a" n="0772a"/>
<lb ed="X" n="0772a01"/><lb ed="R041" n="0731b13"/>經。是大部之心藏。卽文字般若。是所喩。心之一字。
<lb ed="X" n="0772a02"/><lb ed="R041" n="0731b14"/>是能喩也。況。譬也。譬此略經。唯談妙最。餘藏六腑。
<lb ed="X" n="0772a03"/><lb ed="R041" n="0731b15"/>喩廣說經。故云統極之本。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772a04"/><lb ed="R041" n="0731b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0772a0401">三。就前法中。有體用分二。謂般若是體。此云智慧。卽
<lb ed="X" n="0772a05"/><lb ed="R041" n="0731b17"/>神悟玄奧。妙證眞源也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772a06"/><lb ed="R041" n="0731b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0772a0601">記云。就前法中者。卽就前所詮法中。非所喩文字
<lb ed="X" n="0772a07"/><lb ed="R041" n="0732a01"/>般若中也。體用多門。略分三義。一。寂體。照用。則實
<lb ed="X" n="0772a08"/><lb ed="R041" n="0732a02"/>相。觀照。爲體用也。二。權實二智。以照眞。涉俗。分體
<lb ed="X" n="0772a09"/><lb ed="R041" n="0732a03"/>用也。三。直就大乘以明體用。則以當法包含爲體。
<lb ed="X" n="0772a10"/><lb ed="R041" n="0732a04"/>運載功能爲用也。此疏取到岸爲用。證眞爲體。正
<lb ed="X" n="0772a11"/><lb ed="R041" n="0732a05"/>用第三。兼之前二。若以翻盡爲用。照源作體。則通
<lb ed="X" n="0772a12"/><lb ed="R041" n="0732a06"/>用二三。該之第一。以無得無智之般若。會離性離
<lb ed="X" n="0772a13"/><lb ed="R041" n="0732a07"/>相之眞源。故證而稱妙也。若以眞源爲實相。則般
<lb ed="X" n="0772a14"/><lb ed="R041" n="0732a08"/>若但目觀照文字。若約一法多名。理智互出。以無
<lb ed="X" n="0772a15"/><lb ed="R041" n="0732a09"/>智外之如。故眞源卽般若。亦無如外之智。故智慧
<lb ed="X" n="0772a16"/><lb ed="R041" n="0732a10"/>卽眞源矣。</p><p xml:id="pX26p0772a1605" cb:place="inline">△會要云。般若。智論翻爲智慧。以性宗。
<lb ed="X" n="0772a17"/><lb ed="R041" n="0732a11"/>二法。總是般若之一心。非如法相。因中名慧。果中
<lb ed="X" n="0772a18"/><lb ed="R041" n="0732a12"/>名智。所以若智若慧。隨擧皆得。神悟。卽觀照也。玄
<lb ed="X" n="0772a19"/><lb ed="R041" n="0732a13"/>奧者。所悟實相也。無知論云。實而非有。虗而不無。
<lb ed="X" n="0772a20"/><lb ed="R041" n="0732a14"/>存而不可論者。其唯聖智乎。妙證下。果證也。起信
<lb ed="X" n="0772a21"/><lb ed="R041" n="0732a15"/>說。至地盡位。以一念相應慧。頓盡無明。妙契心源。
<lb ed="X" n="0772a22"/><lb ed="R041" n="0732a16"/>成究竟覺等。眞源。卽實相般若。肇公曰。見法實際。
<lb ed="X" n="0772a23"/><lb ed="R041" n="0732a17"/>謂之般若。</p><p xml:id="pX26p0772a2305" cb:place="inline">△梁法彪發題云。云何智慧義。能知諸
<lb ed="X" n="0772a24"/><lb ed="R041" n="0732a18"/>法實相。是智義。能照諸法無生。是慧義。若有照有
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0772b" n="0772b"/>
<lb ed="X" n="0772b01"/><lb ed="R041" n="0732b01"/>得。不名智慧。無照無得。而本圓寂。是智慧義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772b02"/><lb ed="R041" n="0732b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0772b0201">波羅蜜多是用。此云到彼岸。卽由斯妙慧。翻生死過
<lb ed="X" n="0772b03"/><lb ed="R041" n="0732b03"/>盡。至眞空之際。卽揀不到岸之慧。故以爲名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772b04"/><lb ed="R041" n="0732b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0772b0401">記云。以到岸爲用。正約運因成果也。一。由斯妙慧
<lb ed="X" n="0772b05"/><lb ed="R041" n="0732b05"/>者。運行令增也。二。生死過盡者。運惑令滅也。三。眞
<lb ed="X" n="0772b06"/><lb ed="R041" n="0732b06"/>空際者。運理令顯也。卽雜集三轉依義。一。心轉。眞
<lb ed="X" n="0772b07"/><lb ed="R041" n="0732b07"/>性現故。二。道轉。行漸增故。三。斷轉。惑障滅故。又起
<lb ed="X" n="0772b08"/><lb ed="R041" n="0732b08"/>信云。破和合識。是轉滅。顯現法身。是轉顯。智淳淨。
<lb ed="X" n="0772b09"/><lb ed="R041" n="0732b09"/>是轉增。但小不次。</p><p xml:id="pX26p0772b0908" cb:place="inline">不到之慧。揀權小也。</p><p xml:id="pX26p0772b0916" cb:place="inline">△會要云。
<lb ed="X" n="0772b10"/><lb ed="R041" n="0732b10"/>生死。是此岸。煩惱。是中流。涅槃。是彼岸。此經色卽
<lb ed="X" n="0772b11"/><lb ed="R041" n="0732b11"/>是空。何有自此岸到彼岸之異耶。問。菩薩未出生
<lb ed="X" n="0772b12"/><lb ed="R041" n="0732b12"/>死。應同二乘。答。菩薩悲智俱修。空有雙照。到與不
<lb ed="X" n="0772b13"/><lb ed="R041" n="0732b13"/>到。兩途一致。華嚴云。菩薩不住彼岸。不住中流。而
<lb ed="X" n="0772b14"/><lb ed="R041" n="0732b14"/>能運此岸衆生。到於彼岸。肇公云。諸法實相。謂之
<lb ed="X" n="0772b15"/><lb ed="R041" n="0732b15"/>般若。能不形證。漚和功也。適化衆生。謂之漚和。不
<lb ed="X" n="0772b16"/><lb ed="R041" n="0732b16"/>染塵累。般若力也。</p><p xml:id="pX26p0772b1608" cb:place="inline">△法彪云。波羅此言彼岸。蜜多。
<lb ed="X" n="0772b17"/><lb ed="R041" n="0732b17"/>此言度。又言到。言彼岸到者。葢是國語不同。云何
<lb ed="X" n="0772b18"/><lb ed="R041" n="0732b18"/>爲到義。生死是此岸。涅槃是彼岸。煩惱爲中流。以
<lb ed="X" n="0772b19"/><lb ed="R041" n="0733a01"/>無生慧。能證涅槃。未到云到。是體性能到。故名爲
<lb ed="X" n="0772b20"/><lb ed="R041" n="0733a02"/>到。不見因有能到。不見果有所到。是爲到義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772b21"/><lb ed="R041" n="0733a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0772b2101">謂體卽用故。法之喩故。義之敎故。立斯名耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772b22"/><lb ed="R041" n="0733a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0772b2201">會要云。一。以體就用。般若卽波羅蜜。持業也。二。法
<lb ed="X" n="0772b23"/><lb ed="R041" n="0733a05"/>喩兩殊。能所是別。卽般若等之心。三。敎義宛殊。能
<lb ed="X" n="0772b24"/><lb ed="R041" n="0733a06"/>所詮異。卽般若等之經。皆依主也。若經字通餘。般
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0772c" n="0772c"/>
<lb ed="X" n="0772c01"/><lb ed="R041" n="0733a07"/>若當自。亦揀別依主。又法喩兩殊。相違釋也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0772c02"/><lb ed="R041" n="0733a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">解文</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0772c0201">○自下第五解文。向下廣釋。此旣心經。是以無序。及
<lb ed="X" n="0772c03"/><lb ed="R041" n="0733a09"/>流通也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772c04"/><lb ed="R041" n="0733a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0772c0401">記云。慈恩云。錄大經妙最。別出此經。三分二序。故
<lb ed="X" n="0772c05"/><lb ed="R041" n="0733a11"/>皆遺闕。然。餘譯各具。</p><p xml:id="pX26p0772c0509" cb:place="inline">△會要云。應是結集聖人。安
<lb ed="X" n="0772c06"/><lb ed="R041" n="0733a12"/>不安也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772c07"/><lb ed="R041" n="0733a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0772c0701">文中分二。初。顯了般若。後。卽說呪曰下。明秘密般若。
<lb ed="X" n="0772c08"/><lb ed="R041" n="0733a14"/>何以辨此二者。謂顯了。明說。令生慧解。滅煩惱障。以
<lb ed="X" n="0772c09"/><lb ed="R041" n="0733a15"/>呪。秘密言。令誦生福。滅罪業障。爲滅二障。成二嚴故。
<lb ed="X" n="0772c10"/><lb ed="R041" n="0733a16"/>說此二分。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772c11"/><lb ed="R041" n="0733a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0772c1101">會要云。問。何故不配報障。答。報由業招。業謝報亡。
<lb ed="X" n="0772c12"/><lb ed="R041" n="0733a18"/>如四諦中。斷集諦因時。苦諦之果自滅也。修顯生
<lb ed="X" n="0772c13"/><lb ed="R041" n="0733b01"/>福。歷文皆是。誦蜜生慧。在敎尤多。</p><p xml:id="pX26p0772c1314" cb:place="inline">如華嚴四十二
<lb ed="X" n="0772c14"/><lb ed="R041" n="0733b02"/>字母。卽皆般若。修此門者。現身之中。成就慧身。如
<lb ed="X" n="0772c15"/><lb ed="R041" n="0733b03"/>不空三藏。四十二字觀行中說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772c16"/><lb ed="R041" n="0733b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0772c1601">就前文中。亦二。初。略標綱要分。二。從舍利子色不異
<lb ed="X" n="0772c17"/><lb ed="R041" n="0733b05"/>空下。明廣陳實義分。以義非頓顯。故先略標。非略能
<lb ed="X" n="0772c18"/><lb ed="R041" n="0733b06"/>具。故次廣釋。必前。是據行略標。後。卽就解廣陳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0772c19"/><lb ed="R041" n="0733b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0772c1901">會要云。照五蘊空。度一切苦厄。是般若之大體也。
<lb ed="X" n="0772c20"/><lb ed="R041" n="0733b08"/>雖曰蘊空。謂異色空邪。卽色空耶。此之空相。垢邪。
<lb ed="X" n="0772c21"/><lb ed="R041" n="0733b09"/>淨邪。如是義相。苟不廣釋。何能悟入。前是據行等
<lb ed="X" n="0772c22"/><lb ed="R041" n="0733b10"/>者。適公云。自在。與般若相應。名行也。後段。不別標
<lb ed="X" n="0772c23"/><lb ed="R041" n="0733b11"/>行。故唯生解出行。謂觀行。在觀心中。只須要見五
<lb ed="X" n="0772c24"/><lb ed="R041" n="0733b12"/>蘊皆空。一句之經。印持顯現。自能度一切苦厄也。</p>
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0773a" n="0773a"/>
<lb ed="X" n="0773a01"/><lb ed="R041" n="0733b13"/><p xml:id="pX26p0773a0101">△記云。今經略分。則別譯序分之文。譯者之妙。巧
<lb ed="X" n="0773a02"/><lb ed="R041" n="0733b14"/>應秦人。而皆別相修多羅攝。略爲廣本。亦本略收。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773a03"/><lb ed="R041" n="0733b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0773a0301">前中。有四。一。能觀人。二。所行行。三。觀行境。四。明能觀
<lb ed="X" n="0773a04"/><lb ed="R041" n="0733b16"/>利益。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773a05"/><lb ed="R041" n="0733b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0773a0501">文句云。第一節。言五蘊皆空。爲一經之綱領。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773a06"/><lb ed="R041" n="0733b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0773a0601">今初。</p>
<lb ed="X" n="0773a07"/><lb ed="R041" n="0734a01"/><p xml:id="pX26p0773a0701">【經】觀自在菩薩。</p>
<lb ed="X" n="0773a08"/><lb ed="R041" n="0734a02"/><p xml:id="pX26p0773a0801">【疏】觀自在菩薩者。是能觀人名也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773a09"/><lb ed="R041" n="0734a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0773a0901">淸涼疏云。言觀自在者。或云觀世音。梵云婆盧枳
<lb ed="X" n="0773a10"/><lb ed="R041" n="0734a04"/>底。此云觀也。濕伐羅。此云自在。若云攝伐多。此云
<lb ed="X" n="0773a11"/><lb ed="R041" n="0734a05"/>音。梵本有二。故譯有二名。而法華云。觀其音聲。皆
<lb ed="X" n="0773a12"/><lb ed="R041" n="0734a06"/>得解脫。卽觀世音也。若具文業攝化。卽觀自在故。
<lb ed="X" n="0773a13"/><lb ed="R041" n="0734a07"/>彼中初。語業。稱名除七灾。二。身業。禮拜。滿二願。三。
<lb ed="X" n="0773a14"/><lb ed="R041" n="0734a08"/>意業。存念。淨三毒。今多念觀世音者。語業用多故。
<lb ed="X" n="0773a15"/><lb ed="R041" n="0734a09"/>又人多稱故。今取義圓。云觀自在。</p><p xml:id="pX26p0773a1514" cb:place="inline">△慈恩說十自
<lb ed="X" n="0773a16"/><lb ed="R041" n="0734a10"/>在。恐繁不引。</p><p xml:id="pX26p0773a1606" cb:place="inline">△西域記。阿嚩羅枳低溼伐羅菩薩。
<lb ed="X" n="0773a17"/><lb ed="R041" n="0734a11"/>唐言觀自在。合字連聲。梵語如上。分文散音。卽阿
<lb ed="X" n="0773a18"/><lb ed="R041" n="0734a12"/>嚩盧枳多。譯曰觀。伊溼伐羅。譯曰自在。舊譯爲光
<lb ed="X" n="0773a19"/><lb ed="R041" n="0734a13"/>世音。或觀世音。或觀世自在。皆譌也。</p><p xml:id="pX26p0773a1915" cb:place="inline">△證眞鈔云。
<lb ed="X" n="0773a20"/><lb ed="R041" n="0734a14"/>諸經標名。唯大悲心陁羅尼。具云觀世音自在。</p><p xml:id="pX26p0773a2019" cb:place="inline">△
<lb ed="X" n="0773a21"/><lb ed="R041" n="0734a15"/>記云。不空譯云。菩薩白言。我欲於會中。說諸菩薩
<lb ed="X" n="0773a22"/><lb ed="R041" n="0734a16"/>普徧智藏。般若波羅蜜多心。蒙佛聽許。入慧光定。
<lb ed="X" n="0773a23"/><lb ed="R041" n="0734a17"/>照五蘊空。度苦厄等。</p><p xml:id="pX26p0773a2309" cb:place="inline">△泐注云。按施護譯本。世尊。
<lb ed="X" n="0773a24"/><lb ed="R041" n="0734a18"/>在<name role="" type="person">靈鷲山</name>中。入甚深光明。宣說正法三摩提。舍利
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0773b" n="0773b"/>
<lb ed="X" n="0773b01"/><lb ed="R041" n="0734b01"/>子。白觀自在菩薩言。若有人欲修學甚深般若法
<lb ed="X" n="0773b02"/><lb ed="R041" n="0734b02"/>門者。當云何修學。而觀自在。遂說此經。此經。卽世
<lb ed="X" n="0773b03"/><lb ed="R041" n="0734b03"/>尊所說。大部般若之精要。故知菩薩之說。卽是佛
<lb ed="X" n="0773b04"/><lb ed="R041" n="0734b04"/>說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773b05"/><lb ed="R041" n="0734b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0773b0501">謂於理事無閡之境。觀達自在。故立此名。</p><p xml:id="pX26p0773b0517" cb:place="inline">又觀機往
<lb ed="X" n="0773b06"/><lb ed="R041" n="0734b06"/>救。自在無閡。故以爲名。前釋。就智。後釋。就悲。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773b07"/><lb ed="R041" n="0734b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0773b0701">唐三藏云。觀有。不住於有。觀空。不住於空。聞名。不
<lb ed="X" n="0773b08"/><lb ed="R041" n="0734b08"/>惑於名。見相。不沒於相。心不能動。境不能隨。動隨
<lb ed="X" n="0773b09"/><lb ed="R041" n="0734b09"/>不亂其眞。可謂無礙智慧也。</p><p xml:id="pX26p0773b0912" cb:place="inline">△記云。以觀不可分
<lb ed="X" n="0773b10"/><lb ed="R041" n="0734b10"/>之理。圓攝一塵中。本分限之事。全遍法界內。理事
<lb ed="X" n="0773b11"/><lb ed="R041" n="0734b11"/>圓融。廣大甚深三昧。自在三摩地時。解脫若斯。是
<lb ed="X" n="0773b12"/><lb ed="R041" n="0734b12"/>以從三昧起。如證而說。故云觀達自在。</p><p xml:id="pX26p0773b1216" cb:place="inline">△泐注云。
<lb ed="X" n="0773b13"/><lb ed="R041" n="0734b13"/>觀自在者。能修般若之菩薩也。菩薩用般若觀慧。
<lb ed="X" n="0773b14"/><lb ed="R041" n="0734b14"/>照了自心淸淨。圓融無礙。此自行也。復念世間受
<lb ed="X" n="0773b15"/><lb ed="R041" n="0734b15"/>苦衆生。令其修習此法。改過遷善。離苦得樂。應時
<lb ed="X" n="0773b16"/><lb ed="R041" n="0734b16"/>往救。無不自在。此利他也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773b17"/><lb ed="R041" n="0734b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0773b1701">菩。謂菩提。此謂之覺。薩者。薩埵。此曰衆生。謂此人。以
<lb ed="X" n="0773b18"/><lb ed="R041" n="0734b18"/>智。上求菩提。用悲。下救衆生。從境得名故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773b19"/><lb ed="R041" n="0735a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0773b1901">文句云。菩提。云覺。薩埵。云有情。有情。則有衆生也。
<lb ed="X" n="0773b20"/><lb ed="R041" n="0735a02"/>衆生。云有情者。以草木有生。而無情。一切衆生。有
<lb ed="X" n="0773b21"/><lb ed="R041" n="0735a03"/>佛性者。皆有生而有情。菩薩。在有情中覺悟。故云
<lb ed="X" n="0773b22"/><lb ed="R041" n="0735a04"/>覺有情也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773b23"/><lb ed="R041" n="0735a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0773b2301">【經】行深般若波羅蜜多時。</p>
<lb ed="X" n="0773b24"/><lb ed="R041" n="0735a06"/><p xml:id="pX26p0773b2401">【疏】二。明所行之行。謂般若妙行。有其二種。一淺。卽人
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0773c" n="0773c"/>
<lb ed="X" n="0773c01"/><lb ed="R041" n="0735a07"/>空般若。二深。卽法空般若。今簡淺異深。故云行深般
<lb ed="X" n="0773c02"/><lb ed="R041" n="0735a08"/>若。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773c03"/><lb ed="R041" n="0735a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0773c0301">記云。妙行二者。卽二空行也。人我執無處。所顯眞
<lb ed="X" n="0773c04"/><lb ed="R041" n="0735a10"/>如。名人空。法我執無處。所顯眞如。名法空。如。爲所
<lb ed="X" n="0773c05"/><lb ed="R041" n="0735a11"/>顯。智。是能顯。二執空無。故名二空。太一云。人空。通
<lb ed="X" n="0773c06"/><lb ed="R041" n="0735a12"/>小乘。而未淸淨。三乘方淸淨。法空在三乘。而未淸
<lb ed="X" n="0773c07"/><lb ed="R041" n="0735a13"/>淨。至一乘究竟淸淨。</p><p xml:id="pX26p0773c0709" cb:place="inline">△淸涼云。言甚深般若者。般
<lb ed="X" n="0773c08"/><lb ed="R041" n="0735a14"/>若。有二。一者是共。如云。欲得聲聞果。當學般若等。
<lb ed="X" n="0773c09"/><lb ed="R041" n="0735a15"/>法華亦云。一切諸法。悉皆空寂。無生無滅。無大無
<lb ed="X" n="0773c10"/><lb ed="R041" n="0735a16"/>小。無漏無爲。如是思惟。不生喜樂。卽共般若。</p><p xml:id="pX26p0773c1018" cb:place="inline">今悲
<lb ed="X" n="0773c11"/><lb ed="R041" n="0735a17"/>智雙運。理事齊觀。故其所發。卽是不共。爲甚深般
<lb ed="X" n="0773c12"/><lb ed="R041" n="0735a18"/>若。悲濟九類。而無所度。悲智相導。方爲眞實不共
<lb ed="X" n="0773c13"/><lb ed="R041" n="0735b01"/>般若。</p><p xml:id="pX26p0773c1303" cb:place="inline">△廣承云。共般若者。三乘同修。二乘之人。但
<lb ed="X" n="0773c14"/><lb ed="R041" n="0735b02"/>見於空。不見不空。鈍根菩薩。亦然。空。卽偏眞。是故
<lb ed="X" n="0773c15"/><lb ed="R041" n="0735b03"/>爲淺。不共般若者。別圓菩薩所修。菩薩之人。不見
<lb ed="X" n="0773c16"/><lb ed="R041" n="0735b04"/>但空。但見不空空。卽中道法界。故名深也。菩薩久
<lb ed="X" n="0773c17"/><lb ed="R041" n="0735b05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0773c1701" n="0773c1701"/><anchor xml:id="beg0773c1701" n="0773c1701"/>已<anchor xml:id="end0773c1701"/>入實。將說此經。示爲儀式耳。</p><p xml:id="pX26p0773c1713" cb:place="inline">△泐注云。行者。修
<lb ed="X" n="0773c18"/><lb ed="R041" n="0735b06"/>行也。深般若者。實相般若。非初心淺智者。所觀也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773c19"/><lb ed="R041" n="0735b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0773c1901">言時者。謂此菩薩。有時亦同二乘人。入空觀。故法華
<lb ed="X" n="0773c20"/><lb ed="R041" n="0735b08"/>曰。應以聲聞身得度者。卽現聲聞身等。</p><p xml:id="pX26p0773c2016" cb:place="inline">今非彼時。故
<lb ed="X" n="0773c21"/><lb ed="R041" n="0735b09"/>云行深時也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0773c22"/><lb ed="R041" n="0735b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0773c2201">記云。般若時。貫五三。敎。詮權實對淺論深。旨該多
<lb ed="X" n="0773c23"/><lb ed="R041" n="0735b11"/>義。淸涼引理趣大般若一段經文。初云。爾時世尊
<lb ed="X" n="0773c24"/><lb ed="R041" n="0735b12"/>依一切無戲論法。說如來之相。爲諸菩薩。宣說般
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0774a" n="0774a"/>
<lb ed="X" n="0774a01"/><lb ed="R041" n="0735b13"/>若甚深理趣。輪字法門。謂一切法空。無自性故。一
<lb ed="X" n="0774a02"/><lb ed="R041" n="0735b14"/>切法無相。離衆相故。一切法無願。無所願求故。一
<lb ed="X" n="0774a03"/><lb ed="R041" n="0735b15"/>切法寂靜。永寂滅故。一切法無常。無常性故。一切
<lb ed="X" n="0774a04"/><lb ed="R041" n="0735b16"/>法無樂。非可樂故。一切法無我。不自在故。一切法
<lb ed="X" n="0774a05"/><lb ed="R041" n="0735b17"/>無淨。離淨相故。一切法不可得。推尋其相不可得
<lb ed="X" n="0774a06"/><lb ed="R041" n="0735b18"/>故等。鈔曰。此上顯性空理趣。有法不有。義當始敎
<lb ed="X" n="0774a07"/><lb ed="R041" n="0736a01"/>空宗。次引經云。爾時世尊。復依一切住持藏法。如
<lb ed="X" n="0774a08"/><lb ed="R041" n="0736a02"/>來之相。爲諸菩薩。宣說般若。一切有情。住遍滿甚
<lb ed="X" n="0774a09"/><lb ed="R041" n="0736a03"/>深理趣。勝藏法門。謂一切有情。皆如來藏。普賢菩
<lb ed="X" n="0774a10"/><lb ed="R041" n="0736a04"/>薩自體徧故。一切衆生。皆金剛藏。以金剛藏所灌
<lb ed="X" n="0774a11"/><lb ed="R041" n="0736a05"/>灑故。一切衆生。皆正法藏。一切皆依正語轉故。一
<lb ed="X" n="0774a12"/><lb ed="R041" n="0736a06"/>切衆生。皆妙業藏。一切事業加行依故。鈔曰。前。明
<lb ed="X" n="0774a13"/><lb ed="R041" n="0736a07"/>有法非有。後。明無法不無。非有非無。是中道理趣。
<lb ed="X" n="0774a14"/><lb ed="R041" n="0736a08"/>此則義通後三。實敎理趣。今經實敎。理當後義。故
<lb ed="X" n="0774a15"/><lb ed="R041" n="0736a09"/>云行深時也。</p><p xml:id="pX26p0774a1506" cb:place="inline">今於疏外。率愚。以助解。輙謂慧光三
<lb ed="X" n="0774a16"/><lb ed="R041" n="0736a10"/>昧。廣大甚深。窮法源底。當體難思。菩薩遊此。故云
<lb ed="X" n="0774a17"/><lb ed="R041" n="0736a11"/>行深。如理而證。照理究竟。當斯之時。乃曰甚深時
<lb ed="X" n="0774a18"/><lb ed="R041" n="0736a12"/>也。原夫經意。未必須俟揀顯。疏主循滎陽之請。順
<lb ed="X" n="0774a19"/><lb ed="R041" n="0736a13"/>譯人三乘宗旨。以大揀小。略顯一理耳。</p><p xml:id="pX26p0774a1916" cb:place="inline">△小鈔云。
<lb ed="X" n="0774a20"/><lb ed="R041" n="0736a14"/>諸宗抑般若。但爲空敎。恐謂菩薩空觀。亦同小乘
<lb ed="X" n="0774a21"/><lb ed="R041" n="0736a15"/>人空。疏主特爲遮表。引法華以證成。正明菩薩此
<lb ed="X" n="0774a22"/><lb ed="R041" n="0736a16"/>觀。眞空絕相。頓入華嚴法界。<anchor xml:id="nkr_note_add_0774a2201" n="0774a2201"/><anchor xml:id="beg0774a2201" n="0774a2201"/>已<anchor xml:id="end0774a2201"/>當八部般若無相
<lb ed="X" n="0774a23"/><lb ed="R041" n="0736a17"/>大乘之極致。故曰行深般若也。言時者。念劫圓融。
<lb ed="X" n="0774a24"/><lb ed="R041" n="0736a18"/>卽是無時之時。亦兼破彼宗第二時。非眞般若也。
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0774b" n="0774b"/>
<lb ed="X" n="0774b01"/><lb ed="R041" n="0736b01"/>會師料簡。疏主。狥請順譯。穿鑿師心。未敢聞命。</p><p xml:id="pX26p0774b0119" cb:place="inline">△
<lb ed="X" n="0774b02"/><lb ed="R041" n="0736b02"/>會要云。以別譯經中。是此菩薩吿舍利子。說此法
<lb ed="X" n="0774b03"/><lb ed="R041" n="0736b03"/>門。故疏云。此菩薩有時亦同二乘人。入空觀故。以
<lb ed="X" n="0774b04"/><lb ed="R041" n="0736b04"/>同事攝化。現同類身。行同類行。如世尊引二乘機。
<lb ed="X" n="0774b05"/><lb ed="R041" n="0736b05"/>亦作無常等觀。等者。等取應以辟支佛身等。今非
<lb ed="X" n="0774b06"/><lb ed="R041" n="0736b06"/>彼時者。揀淺顯深。可知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b07"/><lb ed="R041" n="0736b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0774b0701">【經】照見五蘊皆空。</p>
<lb ed="X" n="0774b08"/><lb ed="R041" n="0736b08"/><p xml:id="pX26p0774b0801">【疏】三。明觀行境。謂達見五蘊自性皆空。卽二空理。深
<lb ed="X" n="0774b09"/><lb ed="R041" n="0736b09"/>慧所見也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0774b10"/><lb ed="R041" n="0736b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0774b1001">泐注云。照者。觀也。五蘊。色受想行識也。蘊者。積聚
<lb ed="X" n="0774b11"/><lb ed="R041" n="0736b11"/>也。空者。眞空也。識。卽心王。受。想。行。是心所也。色。獨
<lb ed="X" n="0774b12"/><lb ed="R041" n="0736b12"/>是色。餘四。皆心。</p><p xml:id="pX26p0774b1207" cb:place="inline">△記云。淸涼曰。五蘊者。身心之異
<lb ed="X" n="0774b13"/><lb ed="R041" n="0736b13"/>名。行人。若不識身心眞妄。何能懸契。不達眞妄之
<lb ed="X" n="0774b14"/><lb ed="R041" n="0736b14"/>本。諸行徒施。是以菩薩。先入慧光大定。以離念之
<lb ed="X" n="0774b15"/><lb ed="R041" n="0736b15"/>明智。徹法之慧目。洞達五蘊自性。空無所起。當體
<lb ed="X" n="0774b16"/><lb ed="R041" n="0736b16"/>卽如。然後。從三昧起。吿鶖子曰。應如是學。故以達
<lb ed="X" n="0774b17"/><lb ed="R041" n="0736b17"/>五蘊空。爲觀行境。然以深慧。觀蘊性空。對之起觀。
<lb ed="X" n="0774b18"/><lb ed="R041" n="0736b18"/>故名爲境。若成般若。境卽所行。淸涼曰。如般若中。
<lb ed="X" n="0774b19"/><lb ed="R041" n="0737a01"/>雖有實相。爲成智慧。所行境中。若能若所。皆是所
<lb ed="X" n="0774b20"/><lb ed="R041" n="0737a02"/>行。如諸菩薩行深般若。能觀所觀。皆所行矣。</p><p xml:id="pX26p0774b2018" cb:place="inline">△圭
<lb ed="X" n="0774b21"/><lb ed="R041" n="0737a03"/>山云。行境有二。一。是行家之境。唯行所到。非解境
<lb ed="X" n="0774b22"/><lb ed="R041" n="0737a04"/>故。二。行卽是境。行分齊故。</p><p xml:id="pX26p0774b2211" cb:place="inline">△記云。淸涼又曰。生死
<lb ed="X" n="0774b23"/><lb ed="R041" n="0737a05"/>之本。莫過人法二執。迷身心總相故。計人我爲實
<lb ed="X" n="0774b24"/><lb ed="R041" n="0737a06"/>有。迷五蘊自相故。計法我爲實有。智眼照知五蘊
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0774c" n="0774c"/>
<lb ed="X" n="0774c01"/><lb ed="R041" n="0737a07"/>和合。假名爲人。一一諦觀。但見五蘊。求人我相。終
<lb ed="X" n="0774c02"/><lb ed="R041" n="0737a08"/>不可得。先觀色蘊。是觀身。了知堅則地。潤則水。煖
<lb ed="X" n="0774c03"/><lb ed="R041" n="0737a09"/>則火。動則風。觀餘四蘊。則是觀心。了知領納爲受。
<lb ed="X" n="0774c04"/><lb ed="R041" n="0737a10"/>取相爲想。造作爲行。了別爲識。依此身心。諦觀分
<lb ed="X" n="0774c05"/><lb ed="R041" n="0737a11"/>明。但見五蘊。求人我相。終不可得。名爲人空。若觀
<lb ed="X" n="0774c06"/><lb ed="R041" n="0737a12"/>一一蘊。皆從緣生。都無自性。求總相不可得。則五
<lb ed="X" n="0774c07"/><lb ed="R041" n="0737a13"/>蘊皆空。名爲法空。是以照五蘊。而二空理現。</p><p xml:id="pX26p0774c0718" cb:place="inline">△宗
<lb ed="X" n="0774c08"/><lb ed="R041" n="0737a14"/>鏡云。問。旣以聖敎正理比知。<anchor xml:id="nkr_note_add_0774c0801" n="0774c0801"/><anchor xml:id="beg0774c0801" n="0774c0801"/>已<anchor xml:id="end0774c0801"/>生勝解。欲入聖位。
<lb ed="X" n="0774c09"/><lb ed="R041" n="0737a15"/>緣何境界。親證修行。答。但了人法二空。卽入此觀。</p>
<lb ed="X" n="0774c10"/><lb ed="R041" n="0737a16"/><p xml:id="pX26p0774c1001">△佛海證云。照見。乃能觀之智。五蘊。乃所觀之境。
<lb ed="X" n="0774c11"/><lb ed="R041" n="0737a17"/>以一切衆生。色心常現前故。止觀。初觀陰境。意取
<lb ed="X" n="0774c12"/><lb ed="R041" n="0737a18"/>此也。大莊嚴法門經云。五陰體性。卽是諸佛體性。
<lb ed="X" n="0774c13"/><lb ed="R041" n="0737b01"/>菩薩雖現五陰煩惱。不與五陰煩惱和合。體性無
<lb ed="X" n="0774c14"/><lb ed="R041" n="0737b02"/>染故。菩薩雖現五陰生死。敎化衆生。知一切法。無
<lb ed="X" n="0774c15"/><lb ed="R041" n="0737b03"/>去來故○禪要經云。見自心性。名之曰照。</p><p xml:id="pX26p0774c1517" cb:place="inline">○智證
<lb ed="X" n="0774c16"/><lb ed="R041" n="0737b04"/>傳云。華嚴十萬偈。而十地品第六地。唯論十二緣
<lb ed="X" n="0774c17"/><lb ed="R041" n="0737b05"/>生者。三苦<anchor xml:id="nkr_note_add_0774c1701" n="0774c1701"/><anchor xml:id="beg0774c1701" n="0774c1701"/>已<anchor xml:id="end0774c1701"/>成之軀也。首楞嚴。披剝根境詳矣。而
<lb ed="X" n="0774c18"/><lb ed="R041" n="0737b06"/>其終。特言五蘊。亦三苦<anchor xml:id="nkr_note_add_0774c1801" n="0774c1801"/><anchor xml:id="beg0774c1801" n="0774c1801"/>已<anchor xml:id="end0774c1801"/>成之軀也。佛曰。吾之法
<lb ed="X" n="0774c19"/><lb ed="R041" n="0737b07"/>妙。不出衆生日用。使學者。於凡夫身實證耳。永嘉
<lb ed="X" n="0774c20"/><lb ed="R041" n="0737b08"/>曰。明識一念之中五陰者。謂歷歷分明。卽是識陰。
<lb ed="X" n="0774c21"/><lb ed="R041" n="0737b09"/>領納在心。卽是受陰。心緣此理。卽是想陰。行用此
<lb ed="X" n="0774c22"/><lb ed="R041" n="0737b10"/>理。卽是行陰。穢汙眞性。卽是色陰。此五陰者。擧體
<lb ed="X" n="0774c23"/><lb ed="R041" n="0737b11"/>卽是一念。一念者。擧體全是五陰。歷歷見在一念
<lb ed="X" n="0774c24"/><lb ed="R041" n="0737b12"/>之中。無有主宰。卽是人空慧。見如幻化。卽是法空
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0775a" n="0775a"/>
<lb ed="X" n="0775a01"/><lb ed="R041" n="0737b13"/>慧。予。觀永嘉之談五蘊。如駭鷄犀杭。四面視之。其
<lb ed="X" n="0775a02"/><lb ed="R041" n="0737b14"/>形常正。益以證明般若經。照見五蘊皆空之旨。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775a03"/><lb ed="R041" n="0737b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0775a0301">【經】度一切苦厄。</p>
<lb ed="X" n="0775a04"/><lb ed="R041" n="0737b16"/><p xml:id="pX26p0775a0401">【疏】四。明利益。謂證見眞空。苦惱斯盡。常得遠離分段
<lb ed="X" n="0775a05"/><lb ed="R041" n="0737b17"/>變易二種生死。證菩提涅槃究竟樂果。故云度一切
<lb ed="X" n="0775a06"/><lb ed="R041" n="0737b18"/>苦厄也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775a07"/><lb ed="R041" n="0738a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0775a0701">記云。一切苦厄。二死收盡。今見眞空。度<anchor xml:id="nkr_note_add_0775a0701" n="0775a0701"/><anchor xml:id="beg0775a0701" n="0775a0701"/>已<anchor xml:id="end0775a0701"/>盡矣。淸
<lb ed="X" n="0775a08"/><lb ed="R041" n="0738a02"/>涼曰。乘人空觀行。出分段生死。永處涅槃。乘二空
<lb ed="X" n="0775a09"/><lb ed="R041" n="0738a03"/>觀行。雙照人法二我。畢竟空無所有。則離諸怖畏。
<lb ed="X" n="0775a10"/><lb ed="R041" n="0738a04"/>度一切苦厄。出變易生死。名究竟解脫。</p><p xml:id="pX26p0775a1016" cb:place="inline">△晉水云。
<lb ed="X" n="0775a11"/><lb ed="R041" n="0738a05"/>菩提智果。覺法樂也。涅槃斷果。寂靜樂也。照而常
<lb ed="X" n="0775a12"/><lb ed="R041" n="0738a06"/>寂。心安如海。</p><p xml:id="pX26p0775a1206" cb:place="inline">△泐注云。苦厄者。五苦八苦。世間諸
<lb ed="X" n="0775a13"/><lb ed="R041" n="0738a07"/>苦也。菩薩照五蘊空寂。離生死海。復憫在迷衆生。
<lb ed="X" n="0775a14"/><lb ed="R041" n="0738a08"/>顚倒妄想。受諸苦惱。故說此般若法門。令其修習。
<lb ed="X" n="0775a15"/><lb ed="R041" n="0738a09"/>皆得解脫也。</p><p xml:id="pX26p0775a1506" cb:place="inline">△紫栢云。五蘊。爲萬苦根株。千殃之
<lb ed="X" n="0775a16"/><lb ed="R041" n="0738a10"/>本。衆生未能空此。縈纏苦厄。如蠶作繭。於百沸湯
<lb ed="X" n="0775a17"/><lb ed="R041" n="0738a11"/>中。頭出頭沒。絲無斷日。菩薩旣斷蘊絲。故得空色
<lb ed="X" n="0775a18"/><lb ed="R041" n="0738a12"/>兩融。智慧並運。若事若理。譬庖丁解牛。無物迎刃。
<lb ed="X" n="0775a19"/><lb ed="R041" n="0738a13"/>故得自在。</p><p xml:id="pX26p0775a1905" cb:place="inline">△會要云。證菩提下。卽二轉依果。轉煩
<lb ed="X" n="0775a20"/><lb ed="R041" n="0738a14"/>惱爲菩提。轉生死爲涅槃也。究竟者。窮極義。無上
<lb ed="X" n="0775a21"/><lb ed="R041" n="0738a15"/>義。亦畢竟義。以二果超於因地。出過二乘。一得永
<lb ed="X" n="0775a22"/><lb ed="R041" n="0738a16"/>得故。對前苦厄。故曰樂果。酬因曰果。亦遂也。則行
<lb ed="X" n="0775a23"/><lb ed="R041" n="0738a17"/>華先敷。果道後遂耳。</p><p xml:id="pX26p0775a2309" cb:place="inline">△泐注云。上乃結集別序。下
<lb ed="X" n="0775a24"/><lb ed="R041" n="0738a18"/>段。是菩薩答舍利子所問。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0775b" n="0775b"/>
<lb ed="X" n="0775b01"/><lb ed="R041" n="0738b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0775b0101">○上來略標竟○自下第二。明廣陳實義分。於中有
<lb ed="X" n="0775b02"/><lb ed="R041" n="0738b02"/>五。一。拂外疑。二。顯法體。三。明所離。四。辨所得。五。結歎
<lb ed="X" n="0775b03"/><lb ed="R041" n="0738b03"/>勝能。初段。文有四釋。一。正釋小乘疑。二。兼釋菩薩疑。
<lb ed="X" n="0775b04"/><lb ed="R041" n="0738b04"/>三。便顯正義。四。就觀行釋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775b05"/><lb ed="R041" n="0738b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0775b0501">文句云。第二節。詳言五蘊皆空。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775b06"/><lb ed="R041" n="0738b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0775b0601">【經】舍利子。色不異空。空不異色。色卽是空。空卽是色。
<lb ed="X" n="0775b07"/><lb ed="R041" n="0738b07"/>受想行識。亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775b08"/><lb ed="R041" n="0738b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0775b0801">△玄鏡云。色。是法相之首。五蘊之初。故諸經。凡欲
<lb ed="X" n="0775b09"/><lb ed="R041" n="0738b09"/>說空義。皆先約色。如大般若。從色<anchor xml:id="nkr_note_add_0775b0901" n="0775b0901"/><anchor xml:id="beg0775b0901" n="0775b0901"/>已<anchor xml:id="end0775b0901"/>上。種智<anchor xml:id="nkr_note_add_0775b0902" n="0775b0902"/><anchor xml:id="beg0775b0902" n="0775b0902"/>已<anchor xml:id="end0775b0902"/>還。
<lb ed="X" n="0775b10"/><lb ed="R041" n="0738b10"/>八十餘科。皆將色例也。會玄云。擧要而示。則六道
<lb ed="X" n="0775b11"/><lb ed="R041" n="0738b11"/>衆生。及十方諸佛菩薩。二乘人等。五蘊。十二處。十
<lb ed="X" n="0775b12"/><lb ed="R041" n="0738b12"/>八界也。</p><p xml:id="pX26p0775b1204" cb:place="inline">△圭山觀門注云。雖有空色二字。本意唯
<lb ed="X" n="0775b13"/><lb ed="R041" n="0738b13"/>歸於空。以色。是虗名虗相。無纖毫之體。故修此觀
<lb ed="X" n="0775b14"/><lb ed="R041" n="0738b14"/>者。意在此故。第三色空無閡門中。擧色爲首。云空
<lb ed="X" n="0775b15"/><lb ed="R041" n="0738b15"/>現。擧空爲首。不言色現。還云空不隱也。是故雖有
<lb ed="X" n="0775b16"/><lb ed="R041" n="0738b16"/>空色無礙。但眞空觀。不言眞空妄色觀。私謂。圭山
<lb ed="X" n="0775b17"/><lb ed="R041" n="0738b17"/>此義。是空觀要門。華嚴云。菩薩得如是十空三昧
<lb ed="X" n="0775b18"/><lb ed="R041" n="0738b18"/>門爲首。百千空三<anchor xml:id="nkr_note_add_0775b1801" n="0775b1801"/><anchor xml:id="beg0775b1801" n="0775b1801"/>昧<anchor xml:id="end0775b1801"/>。皆悉現前。此杜順眞空觀門。
<lb ed="X" n="0775b19"/><lb ed="R041" n="0739a01"/>相傳之宗旨也。故於唱經之初。特標此文。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775b20"/><lb ed="R041" n="0739a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0775b2001">【疏】初中言舍利子者。擧疑人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775b21"/><lb ed="R041" n="0739a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0775b2101">舍利。是鳥名。此翻爲鶖鷺鳥。以其人母。聰悟迅疾。
<lb ed="X" n="0775b22"/><lb ed="R041" n="0739a04"/>如彼鳥眼。因立其名。是彼之子。連母爲號。故曰鶖
<lb ed="X" n="0775b23"/><lb ed="R041" n="0739a05"/>子。是則母因鳥名。子連母號。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775b24"/><lb ed="R041" n="0739a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0775b2401">聰慧第一。標爲上首。故對之釋疑也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0775c" n="0775c"/>
<lb ed="X" n="0775c01"/><lb ed="R041" n="0739a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0775c0101">記云。異譯經云。佛在<name role="" type="person">鷲山</name>。與大比丘衆。滿千百人。
<lb ed="X" n="0775c02"/><lb ed="R041" n="0739a08"/>今特吿之。故曰上首。下科釋菩薩疑。不指疑人。卽
<lb ed="X" n="0775c03"/><lb ed="R041" n="0739a09"/>鶖子也。鶖子等。皆是<anchor xml:id="nkr_note_add_0775c0301" n="0775c0301"/><anchor xml:id="beg0775c0301" n="0775c0301"/>已<anchor xml:id="end0775c0301"/>在三乘中。太一曰。舍利弗。
<lb ed="X" n="0775c04"/><lb ed="R041" n="0739a10"/>身在佛法中。當聰明位。又曰。其位在於熟悟頓敎。
<lb ed="X" n="0775c05"/><lb ed="R041" n="0739a11"/>義通初敎。又迴心聲聞。約本。則名聲聞。據現學法。
<lb ed="X" n="0775c06"/><lb ed="R041" n="0739a12"/>則名菩薩。</p><p xml:id="pX26p0775c0605" cb:place="inline">△按泐師云。聰慧第一。爲衆請問。故菩
<lb ed="X" n="0775c07"/><lb ed="R041" n="0739a13"/>薩呼而吿之。文句則云。佛呼舍利而吿之也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775c08"/><lb ed="R041" n="0739a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0775c0801">○一。正釋小乘疑者。彼疑云。我小乘有餘位中。見蘊
<lb ed="X" n="0775c09"/><lb ed="R041" n="0739a15"/>無人。亦云法空。與此何別。今釋云。汝宗蘊中無人。名
<lb ed="X" n="0775c10"/><lb ed="R041" n="0739a16"/>蘊空。非蘊自空。是則蘊異於空。今明諸蘊自性本空。
<lb ed="X" n="0775c11"/><lb ed="R041" n="0739a17"/>而不同彼。故云色不異空等。又疑云。我小乘中。入無
<lb ed="X" n="0775c12"/><lb ed="R041" n="0739a18"/>餘位。身智俱盡。亦空無色等。與此何別。釋云。汝宗卽
<lb ed="X" n="0775c13"/><lb ed="R041" n="0739b01"/>色非空。滅色方空。今則不爾。色卽是空。非色滅空。故
<lb ed="X" n="0775c14"/><lb ed="R041" n="0739b02"/>不同彼。以二乘疑。不出此二。故就釋之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0775c15"/><lb ed="R041" n="0739b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0775c1501">記云。初。擧疑。彼聞大乘說法空理。而生此疑。有餘
<lb ed="X" n="0775c16"/><lb ed="R041" n="0739b04"/>者。太一云。有餘身智故。<note place="inline">會要云。謂二乘無學。<anchor xml:id="nkr_note_add_0775c1601" n="0775c1601"/><anchor xml:id="beg0775c1601" n="0775c1601"/>已<anchor xml:id="end0775c1601"/>斷
<lb ed="X" n="0775c17"/><lb ed="R041" n="0739b05"/>三界九地見思二惑。餘有苦依身在故。</note>見蘊無人
<lb ed="X" n="0775c18"/><lb ed="R041" n="0739b06"/>者。蘊中無我。顯人空故。彼正疑與大乘法空無別。
<lb ed="X" n="0775c19"/><lb ed="R041" n="0739b07"/>今釋之曰。床上無人。床固非無。蘊中無人。蘊豈空
<lb ed="X" n="0775c20"/><lb ed="R041" n="0739b08"/>耶。今明下。以經遣也。</p><p xml:id="pX26p0775c2009" cb:place="inline">△會要云。由修我空。推求蘊
<lb ed="X" n="0775c21"/><lb ed="R041" n="0739b09"/>中。實無主宰。故云空也。如云舍空。見舍中無人主。
<lb ed="X" n="0775c22"/><lb ed="R041" n="0739b10"/>舍非空也。非蘊自空者。二乘計諸法從緣生。故爲
<lb ed="X" n="0775c23"/><lb ed="R041" n="0739b11"/>實有。未達從緣故空之理。故色等諸蘊。與空兩異。
<lb ed="X" n="0775c24"/><lb ed="R041" n="0739b12"/>以諸蘊由緣而生。蘊性自無。豈同汝宗。蘊中無人
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0776a" n="0776a"/>
<lb ed="X" n="0776a01"/><lb ed="R041" n="0739b13"/>爲法空乎。</p><p xml:id="pX26p0776a0105" cb:place="inline">△記云。無餘者。太一曰。無餘身智故。同
<lb ed="X" n="0776a02"/><lb ed="R041" n="0739b14"/>數滅無爲爲體。此位身智俱盡。無色心等蘊。故今
<lb ed="X" n="0776a03"/><lb ed="R041" n="0739b15"/>釋之曰。汝小乘<g ref="#CB00701">㭊</g>色觀。色盡方空。大乘體色觀。色
<lb ed="X" n="0776a04"/><lb ed="R041" n="0739b16"/>卽是空。非滅色明空。如始敎說。今則下。以經遣也。</p>
<lb ed="X" n="0776a05"/><lb ed="R041" n="0739b17"/><p xml:id="pX26p0776a0501">△玄鏡云。滅色明空。謂如穿井。除土出空。要須滅
<lb ed="X" n="0776a06"/><lb ed="R041" n="0739b18"/>色。今正揀此。故中論云。先有而後無。是卽爲斷滅。
<lb ed="X" n="0776a07"/><lb ed="R041" n="0740a01"/>然外道二乘。皆有斷滅。外道斷滅。歸於大虗。二乘
<lb ed="X" n="0776a08"/><lb ed="R041" n="0740a02"/>斷滅。歸於涅槃。故肇公云。大幻莫若於有身。故滅
<lb ed="X" n="0776a09"/><lb ed="R041" n="0740a03"/>身以歸無。勞勤莫先於有智。故絕智以淪虗。又云。
<lb ed="X" n="0776a10"/><lb ed="R041" n="0740a04"/>智爲雜毒。形爲桎梏。故<g ref="#CB01926">灰</g>身滅智。撥喪無餘。若謂
<lb ed="X" n="0776a11"/><lb ed="R041" n="0740a05"/>入滅。同於太虗。全同外道。故楞伽云。若心體滅。不
<lb ed="X" n="0776a12"/><lb ed="R041" n="0740a06"/>異外道斷見戲論。故今文云。不卽斷空。</p><p xml:id="pX26p0776a1216" cb:place="inline">△會要云。
<lb ed="X" n="0776a13"/><lb ed="R041" n="0740a07"/>云以二乘等者。以此部兼被小故。天台云。般若名
<lb ed="X" n="0776a14"/><lb ed="R041" n="0740a08"/>帶。帶小說大故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a15"/><lb ed="R041" n="0740a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0776a1501">○二。兼釋菩薩疑者。依寶性論云。空亂意菩薩。有三
<lb ed="X" n="0776a16"/><lb ed="R041" n="0740a10"/>種疑。一。疑空異色。取色外空。今明色不異空。以斷彼
<lb ed="X" n="0776a17"/><lb ed="R041" n="0740a11"/>疑。二。疑空滅色。取斷滅空。今明色卽是空。非色滅空。
<lb ed="X" n="0776a18"/><lb ed="R041" n="0740a12"/>以斷彼疑。三。疑空是物。取空爲有。今明空卽是色。不
<lb ed="X" n="0776a19"/><lb ed="R041" n="0740a13"/>可以空取空。以斷彼疑。三疑旣盡。眞空自顯也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0776a20"/><lb ed="R041" n="0740a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0776a2001">淸涼疏云。三種空者。地前空亂意菩薩。有三種疑。
<lb ed="X" n="0776a21"/><lb ed="R041" n="0740a15"/>一。疑空滅色。取斷滅空。此失空如來藏。卽損減也。
<lb ed="X" n="0776a22"/><lb ed="R041" n="0740a16"/>二。疑空異色。取色外空。三。疑空是物。取空爲有。鈔
<lb ed="X" n="0776a23"/><lb ed="R041" n="0740a17"/>云。寶性論第四。若散亂心。失空衆生者。謂初發心
<lb ed="X" n="0776a24"/><lb ed="R041" n="0740a18"/>菩薩。離空如來藏義。以失變壞物修行者。名爲空
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0776b" n="0776b"/>
<lb ed="X" n="0776b01"/><lb ed="R041" n="0740b01"/>解脫門。此名何義。初發心菩薩。起如是心。實有法
<lb ed="X" n="0776b02"/><lb ed="R041" n="0740b02"/>可滅。後時得涅槃。如是菩薩。失空如來藏修行。又
<lb ed="X" n="0776b03"/><lb ed="R041" n="0740b03"/>有人。以空爲有物。我應得空。又生如是心。離色等
<lb ed="X" n="0776b04"/><lb ed="R041" n="0740b04"/>法。別更有空。我應修行。彼人不知空。然般若經中
<lb ed="X" n="0776b05"/><lb ed="R041" n="0740b05"/>四句。正遣此三空疑。一。疑空滅色。故以色卽是空
<lb ed="X" n="0776b06"/><lb ed="R041" n="0740b06"/>遣之。二。疑空異色。故以色不異空。空不異色遣之。
<lb ed="X" n="0776b07"/><lb ed="R041" n="0740b07"/>三。疑空是物。今明空卽是色。故非別有空也。</p><p xml:id="pX26p0776b0718" cb:place="inline">△會
<lb ed="X" n="0776b08"/><lb ed="R041" n="0740b08"/>要云。論說有四種人。不識如來藏。如生盲人。一。凡
<lb ed="X" n="0776b09"/><lb ed="R041" n="0740b09"/>夫。二。聲聞。三。緣覺。四。初心菩薩也。初心者。意在十
<lb ed="X" n="0776b10"/><lb ed="R041" n="0740b10"/>信位中。下云。散亂心無定力故。亂意菩薩者。彼云。
<lb ed="X" n="0776b11"/><lb ed="R041" n="0740b11"/>散亂心失空菩薩。謂初心散亂。失空如來藏。疏一
<lb ed="X" n="0776b12"/><lb ed="R041" n="0740b12"/>疑。卽彼論第三義。二疑。卽彼論第一義。三疑。卽彼
<lb ed="X" n="0776b13"/><lb ed="R041" n="0740b13"/>論第二義。</p><p xml:id="pX26p0776b1305" cb:place="inline">△小鈔云。准法界眞空觀門云。言眞空
<lb ed="X" n="0776b14"/><lb ed="R041" n="0740b14"/>者。非斷滅空。非離色空。卽有明空。亦無空相。故言
<lb ed="X" n="0776b15"/><lb ed="R041" n="0740b15"/>眞空。四門十句。不離三義。淸涼玄鏡。初二門八句。
<lb ed="X" n="0776b16"/><lb ed="R041" n="0740b16"/>以法揀情。重重委釋。總結三門。則曰。旣揀三種不
<lb ed="X" n="0776b17"/><lb ed="R041" n="0740b17"/>正之空。故第四句。說眞空也。賢首此疏。以二門八
<lb ed="X" n="0776b18"/><lb ed="R041" n="0740b18"/>句。束歸於遣空亂意之三疑。遣初疑。卽觀文非離
<lb ed="X" n="0776b19"/><lb ed="R041" n="0741a01"/>色空也。遣次疑。卽觀文非斷滅空也。遣後疑。卽觀
<lb ed="X" n="0776b20"/><lb ed="R041" n="0741a02"/>文卽有明空。亦無空相也。空有斷滅。三相俱空。卽。
<lb ed="X" n="0776b21"/><lb ed="R041" n="0741a03"/>離。形。顯。不揀自破。此中色卽是空。是第一會色歸
<lb ed="X" n="0776b22"/><lb ed="R041" n="0741a04"/>空門。空卽是色。是第二明空卽色門。色不異空。空
<lb ed="X" n="0776b23"/><lb ed="R041" n="0741a05"/>不異色。是第三空色無礙門。故結成曰。三疑旣盡。
<lb ed="X" n="0776b24"/><lb ed="R041" n="0741a06"/>眞空自顯。淸涼亦云。離此三過。方曰眞空淸淨法
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0776c" n="0776c"/>
<lb ed="X" n="0776c01"/><lb ed="R041" n="0741a07"/>界。良以入初觀人。揀顯多文。恐煩觀智。故柬歸三
<lb ed="X" n="0776c02"/><lb ed="R041" n="0741a08"/>門。使學者可得其門而入也。</p><p xml:id="pX26p0776c0212" cb:place="inline">言三疑旣盡者。幷蕩
<lb ed="X" n="0776c03"/><lb ed="R041" n="0741a09"/>盡小乘計執之餘疑。如奔流逕刃。一盡都盡。無別
<lb ed="X" n="0776c04"/><lb ed="R041" n="0741a10"/>有疑可盡也。言眞空自顯者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0776c0401" n="0776c0401"/><anchor xml:id="beg0776c0401" n="0776c0401"/>已<anchor xml:id="end0776c0401"/>洞開行人逈絕之
<lb ed="X" n="0776c05"/><lb ed="R041" n="0741a11"/>後觀。如初日照山。一顯都顯。無別有眞可顯也。下
<lb ed="X" n="0776c06"/><lb ed="R041" n="0741a12"/>科旣云。便顯正義。便顯之言。躡上釋疑而來。所謂
<lb ed="X" n="0776c07"/><lb ed="R041" n="0741a13"/>遮照同時也。會師於此。重煩料揀。謂滎陽熟聞譯
<lb ed="X" n="0776c08"/><lb ed="R041" n="0741a14"/>旨。疏主曲狥初機。後順本宗。方爲正釋。斯則又多
<lb ed="X" n="0776c09"/><lb ed="R041" n="0741a15"/>乎哉。君子闕如者矣。</p><p xml:id="pX26p0776c0909" cb:place="inline">別在緣起。智者請詳。</p><p xml:id="pX26p0776c0917" cb:place="inline">△按玄
<lb ed="X" n="0776c10"/><lb ed="R041" n="0741a16"/>鏡。引十地經云。有。不二。不盡。此一句經。揀三亂意
<lb ed="X" n="0776c11"/><lb ed="R041" n="0741a17"/>空。以有。揀斷滅空。以不二。揀異色明空。以不盡。揀
<lb ed="X" n="0776c12"/><lb ed="R041" n="0741a18"/>空爲有。不謂有體盡滅。淸涼鈔引論云。云何取此
<lb ed="X" n="0776c13"/><lb ed="R041" n="0741b01"/>自性空。有。不二。不盡。如是取。此句。顯離三種空攝。
<lb ed="X" n="0776c14"/><lb ed="R041" n="0741b02"/>一。離謗攝。二。離異攝。三。離盡滅攝。云有者。卽初離
<lb ed="X" n="0776c15"/><lb ed="R041" n="0741b03"/>謗攝。不謂斷滅。如兔角故。言不二者。卽離異攝。不
<lb ed="X" n="0776c16"/><lb ed="R041" n="0741b04"/>謂異此空智。更有異空。言不盡者。離盡滅攝。不謂
<lb ed="X" n="0776c17"/><lb ed="R041" n="0741b05"/>有彼此自體。彼此轉滅故。今疏中。一。疑空異色。卽
<lb ed="X" n="0776c18"/><lb ed="R041" n="0741b06"/>二離異攝。二。疑空滅色。卽一離謗攝。三。疑空是物。
<lb ed="X" n="0776c19"/><lb ed="R041" n="0741b07"/>正取三離滅盡攝。賢首列三疑。以順經文。故與論
<lb ed="X" n="0776c20"/><lb ed="R041" n="0741b08"/>文不次。又淸涼別解云。謂空不礙於色。明空非色
<lb ed="X" n="0776c21"/><lb ed="R041" n="0741b09"/>外。遣第一疑。謂無定實色。擧體卽空。非斷滅故。遣
<lb ed="X" n="0776c22"/><lb ed="R041" n="0741b10"/>第二疑。謂空尙無色。豈有體耶。況色中無空。空定。
<lb ed="X" n="0776c23"/><lb ed="R041" n="0741b11"/>無體。以空中無色。遣第三疑。此文次第如疏。而第
<lb ed="X" n="0776c24"/><lb ed="R041" n="0741b12"/>三明空中無色。則兼攝第四泯絕門。皆發明空色
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0777a" n="0777a"/>
<lb ed="X" n="0777a01"/><lb ed="R041" n="0741b13"/>同如之妙。不嫌於互異也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777a02"/><lb ed="R041" n="0741b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0777a0201">○三。便顯正義者。但色空相望。有其三義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777a03"/><lb ed="R041" n="0741b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0777a0301">記云。經說色空相卽。互無異者。良由具此三義故。
<lb ed="X" n="0777a04"/><lb ed="R041" n="0741b16"/>淸涼曰。緣起之事。與性空之理。二互相望。有乎三
<lb ed="X" n="0777a05"/><lb ed="R041" n="0741b17"/>義。由此三義。成於理事無礙。</p><p xml:id="pX26p0777a0512" cb:place="inline">△淸涼疏云。離此三
<lb ed="X" n="0777a06"/><lb ed="R041" n="0741b18"/>空。卽見自性本空。空如來藏。鈔云。論先列三病。卽
<lb ed="X" n="0777a07"/><lb ed="R041" n="0742a01"/>返問辨非。後列三名治之。卽順問彰是。</p><p xml:id="pX26p0777a0716" cb:place="inline">論云。自體
<lb ed="X" n="0777a08"/><lb ed="R041" n="0742a02"/>空者。可如是取。如兔角耶。不也。可如是取。異此空
<lb ed="X" n="0777a09"/><lb ed="R041" n="0742a03"/>智。更有異空耶。不也。可如是取。有彼此自體。彼此
<lb ed="X" n="0777a10"/><lb ed="R041" n="0742a04"/>轉滅耶。不也。此返問彰非也。經云。有不二不盡。上
<lb ed="X" n="0777a11"/><lb ed="R041" n="0742a05"/>論先擧所揀。以經對治。卽順問彰是也。初離謗攝
<lb ed="X" n="0777a12"/><lb ed="R041" n="0742a06"/>者。卽取三空亂意中。第一亂意。會同經文。下之二
<lb ed="X" n="0777a13"/><lb ed="R041" n="0742a07"/>攝。例此可知。第三攝有二釋。疏言此明非滅有體
<lb ed="X" n="0777a14"/><lb ed="R041" n="0742a08"/>之智。成有體之空者。由論云。彼此自體故。以空爲
<lb ed="X" n="0777a15"/><lb ed="R041" n="0742a09"/>此。智爲彼。旣離盡滅。故非滅有體之智等。疏言亦
<lb ed="X" n="0777a16"/><lb ed="R041" n="0742a10"/>非空有物。可轉滅者。卽第三釋。前釋雙就智空上。
<lb ed="X" n="0777a17"/><lb ed="R041" n="0742a11"/>論盡滅。</p><p xml:id="pX26p0777a1704" cb:place="inline">今就空上論盡滅。正順上第三。謂空爲有
<lb ed="X" n="0777a18"/><lb ed="R041" n="0742a12"/>謗。不要約智論有也。離此三空下。結成正義。初二。
<lb ed="X" n="0777a19"/><lb ed="R041" n="0742a13"/>是有。後義。非有。自互相違。何成正義。故說正義。智
<lb ed="X" n="0777a20"/><lb ed="R041" n="0742a14"/>相是有。智性說空。今此智空。由有三德。離上三謗。
<lb ed="X" n="0777a21"/><lb ed="R041" n="0742a15"/>由空義故。與智非一。由前二義。與智非異。非一非
<lb ed="X" n="0777a22"/><lb ed="R041" n="0742a16"/>異。是中道故。故此眞空。是智之體。體相無二。爲智
<lb ed="X" n="0777a23"/><lb ed="R041" n="0742a17"/>之相。是同相也。同相。卽是空如來藏。空如來藏。卽
<lb ed="X" n="0777a24"/><lb ed="R041" n="0742a18"/>性淨涅槃。其體一耳。</p><p xml:id="pX26p0777a2409" cb:place="inline">△小鈔云。觀文云。三疑旣盡。
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0777b" n="0777b"/>
<lb ed="X" n="0777b01"/><lb ed="R041" n="0742b01"/>眞空自顯。淸涼云。離此三空。卽見自性本空。空如
<lb ed="X" n="0777b02"/><lb ed="R041" n="0742b02"/>來藏。良以初亂意菩薩。以不了知空如來藏。執三
<lb ed="X" n="0777b03"/><lb ed="R041" n="0742b03"/>種空。此論所列之三病也。明色空相卽三義。遣三
<lb ed="X" n="0777b04"/><lb ed="R041" n="0742b04"/>種疑。此對治之方也。上之三疑。所治之病也。下之
<lb ed="X" n="0777b05"/><lb ed="R041" n="0742b05"/>三義。能治之方也。淸涼鈔曰。上論先擧所揀。以經
<lb ed="X" n="0777b06"/><lb ed="R041" n="0742b06"/>對治。今疏。乃分其能治所治。兼經對釋。於義易了。
<lb ed="X" n="0777b07"/><lb ed="R041" n="0742b07"/>賢首於是中。開拂疑顯義二科。其章門一也。會師
<lb ed="X" n="0777b08"/><lb ed="R041" n="0742b08"/>結彈。謂於大乘中。顚倒推求。及起疑惑等。實非疏
<lb ed="X" n="0777b09"/><lb ed="R041" n="0742b09"/>主。及經宗旨。旣不知列病遣疑。對治應有次第。又
<lb ed="X" n="0777b10"/><lb ed="R041" n="0742b10"/>不知離空見性。遮顯本自同時。明背疏文。兼違觀
<lb ed="X" n="0777b11"/><lb ed="R041" n="0742b11"/>義。未知何取。造此曲說。蒙。是以力辨之。</p><p xml:id="pX26p0777b1116" cb:place="inline">△會要云。
<lb ed="X" n="0777b12"/><lb ed="R041" n="0742b12"/>詳下釋意。以色屬事。則該通依他徧計之事。以空
<lb ed="X" n="0777b13"/><lb ed="R041" n="0742b13"/>爲理。卽眞空實相之理。理事交徹。故云不異。及<g ref="#CB28575">㸦</g>
<lb ed="X" n="0777b14"/><lb ed="R041" n="0742b14"/>卽也。此三如是次第者。由初相害。空色兩分。然後
<lb ed="X" n="0777b15"/><lb ed="R041" n="0742b15"/>依此以辨無閡。由眞空幻色。兩無閡故。所以全體
<lb ed="X" n="0777b16"/><lb ed="R041" n="0742b16"/>相作也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777b17"/><lb ed="R041" n="0742b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0777b1701">一。相違義。下文云。空中無色等。以空害色故。准此。應
<lb ed="X" n="0777b18"/><lb ed="R041" n="0742b18"/>云。色中無空。以色違空故。若以互存。必互亡故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0777b19"/><lb ed="R041" n="0743a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0777b1901">會要云。初空中無色者。謂色擧體渾是盡色之空。
<lb ed="X" n="0777b20"/><lb ed="R041" n="0743a02"/>故空現而色亡。諸法皆然。故云等也。觀文。眞理奪
<lb ed="X" n="0777b21"/><lb ed="R041" n="0743a03"/>事。及眞理非事。皆此義也。以空下。出所以。事虗而
<lb ed="X" n="0777b22"/><lb ed="R041" n="0743a04"/>理實。故如水奪波。波相自盡。準此等者。以空例色。
<lb ed="X" n="0777b23"/><lb ed="R041" n="0743a05"/>謂空擧體渾是盡空之色。故色存而空隱。觀文。事
<lb ed="X" n="0777b24"/><lb ed="R041" n="0743a06"/>能隱理。及事法非理。皆此義也。以色下。出所以。<g ref="#CB28575">㸦</g>
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0777c" n="0777c"/>
<lb ed="X" n="0777c01"/><lb ed="R041" n="0743a07"/>存下。謂存空。則色亡。存色。則空泯也。然相違義。約
<lb ed="X" n="0777c02"/><lb ed="R041" n="0743a08"/>空色非一義說也。</p><p xml:id="pX26p0777c0208" cb:place="inline">△小鈔云。此疏中釋成空色三
<lb ed="X" n="0777c03"/><lb ed="R041" n="0743a09"/>義。印前顯後之文也。是中具含第二觀門。統收五
<lb ed="X" n="0777c04"/><lb ed="R041" n="0743a10"/>對之義。觀文。疏義。淺深碩異。今鈔依文列叙。而結
<lb ed="X" n="0777c05"/><lb ed="R041" n="0743a11"/>文。則統論焉。</p><p xml:id="pX26p0777c0506" cb:place="inline">○今初。一。相違義者。依觀文。卽眞空
<lb ed="X" n="0777c06"/><lb ed="R041" n="0743a12"/>觀。初一二門。雙揀色空之文。彼初文云。三。色不卽
<lb ed="X" n="0777c07"/><lb ed="R041" n="0743a13"/>空。以卽空故。何以故。以空中無色。故不卽空。會色
<lb ed="X" n="0777c08"/><lb ed="R041" n="0743a14"/>無體。故卽是空。次文云。前約空中無色揀。此正反
<lb ed="X" n="0777c09"/><lb ed="R041" n="0743a15"/>前。應云色中無空故。空中無色。有理有文。色中無
<lb ed="X" n="0777c10"/><lb ed="R041" n="0743a16"/>空。文理俱絕。圭山注云。有理者。眞空絕相故。水中
<lb ed="X" n="0777c11"/><lb ed="R041" n="0743a17"/>現火相時。水中必無故。有文者。經云是故空中無
<lb ed="X" n="0777c12"/><lb ed="R041" n="0743a18"/>色無眼界等。此文正雙揀空色。而空中無色。卽攝
<lb ed="X" n="0777c13"/><lb ed="R041" n="0743b01"/>泯絕無寄第四門也。淸涼疏鈔。結釋三空義云。三。
<lb ed="X" n="0777c14"/><lb ed="R041" n="0743b02"/>相違義。以體非有。故無可盡。安謂空爲有耶。卽三
<lb ed="X" n="0777c15"/><lb ed="R041" n="0743b03"/>離異滅釋。貼釋上文。明空卽是色。遣第三疑空是
<lb ed="X" n="0777c16"/><lb ed="R041" n="0743b04"/>物疑也。若據玄鏡則云。色空相望。總有三義。一。相
<lb ed="X" n="0777c17"/><lb ed="R041" n="0743b05"/>成義。二。無礙義。三。相害義。廣如第二理事無礙觀
<lb ed="X" n="0777c18"/><lb ed="R041" n="0743b06"/>中。今文含有三。連珠記。淸涼循文委釋。辭句全同
<lb ed="X" n="0777c19"/><lb ed="R041" n="0743b07"/>略疏。末文云。卽理事無礙中。五六九十四門。記主
<lb ed="X" n="0777c20"/><lb ed="R041" n="0743b08"/>遂以理事十門。貼釋色空。無復二門次第。此觀疏
<lb ed="X" n="0777c21"/><lb ed="R041" n="0743b09"/>諸文。淺深之大凡也。下之二義。例此可知。</p><p xml:id="pX26p0777c2117" cb:place="inline">○淸涼
<lb ed="X" n="0777c22"/><lb ed="R041" n="0743b10"/>云。眞空必盡幻有。以若不盡幻有。非眞空故。是相
<lb ed="X" n="0777c23"/><lb ed="R041" n="0743b11"/>害義。以事攬理成。遂令事相無不皆盡。唯一眞理。
<lb ed="X" n="0777c24"/><lb ed="R041" n="0743b12"/>平等顯現。以離眞理外。無有少事可得故。如水奪
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0778a" n="0778a"/>
<lb ed="X" n="0778a01"/><lb ed="R041" n="0743b13"/>波。波無不盡。般若中。是故空中無色等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a02"/><lb ed="R041" n="0743b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0778a0201">二。不相閡義。謂以色是幻色。必不閡空。以空是眞空。
<lb ed="X" n="0778a03"/><lb ed="R041" n="0743b15"/>必不妨幻色。若閡於色。卽是斷空。非眞空故。若閡於
<lb ed="X" n="0778a04"/><lb ed="R041" n="0743b16"/>空。卽是實色。非幻色故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778a05"/><lb ed="R041" n="0743b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0778a0501">會要云。色不礙空。亦色不異空也。以色等緣生。相
<lb ed="X" n="0778a06"/><lb ed="R041" n="0743b18"/>卽假有。性卽眞空。故名幻色。幻色本虗。豈礙空耶。
<lb ed="X" n="0778a07"/><lb ed="R041" n="0744a01"/>空不礙色。亦空不異色。謂眞空與幻色。不相妨礙
<lb ed="X" n="0778a08"/><lb ed="R041" n="0744a02"/>故。若礙下。對揀。初。揀斷空。謂滅色所顯。如穿井見
<lb ed="X" n="0778a09"/><lb ed="R041" n="0744a03"/>空。若礙於空下。揀實色。然色等諸法。本非眞實。由
<lb ed="X" n="0778a10"/><lb ed="R041" n="0744a04"/>情不了依他性空。依名取著。謂爲實相。由此色空
<lb ed="X" n="0778a11"/><lb ed="R041" n="0744a05"/>相礙。今了色等幻妄。從緣無性。當體無非眞空。故
<lb ed="X" n="0778a12"/><lb ed="R041" n="0744a06"/>不相礙也。此揀。如法界觀初門廣示。</p><p xml:id="pX26p0778a1215" cb:place="inline">○小鈔云。觀
<lb ed="X" n="0778a13"/><lb ed="R041" n="0744a07"/>文云。第三色空無礙觀者。謂色擧體是眞空故。色
<lb ed="X" n="0778a14"/><lb ed="R041" n="0744a08"/>不盡而空現。空擧體不異色故。空卽色而空不隱。
<lb ed="X" n="0778a15"/><lb ed="R041" n="0744a09"/>故無障無閡。爲一味法。圭山云。先標無閡所以。下
<lb ed="X" n="0778a16"/><lb ed="R041" n="0744a10"/>出無閡之相。謂若色是實色。卽閡於空。空是斷空。
<lb ed="X" n="0778a17"/><lb ed="R041" n="0744a11"/>卽閡於色。今旣色是幻色。故不閡空。空是眞空。故
<lb ed="X" n="0778a18"/><lb ed="R041" n="0744a12"/>不閡色也。會玄云。空色無礙觀。卽般若云。色不異
<lb ed="X" n="0778a19"/><lb ed="R041" n="0744a13"/>空。空不異色。此皆用初觀。第三門釋成也。淸涼鈔
<lb ed="X" n="0778a20"/><lb ed="R041" n="0744a14"/>云。二不相礙義。是故不異。異則有礙於空。定性有
<lb ed="X" n="0778a21"/><lb ed="R041" n="0744a15"/>故。空礙於有。定性無故。旣不相閡。故非色外別更
<lb ed="X" n="0778a22"/><lb ed="R041" n="0744a16"/>有空。故離異攝。此依第二離異攝。遣上文疑空異
<lb ed="X" n="0778a23"/><lb ed="R041" n="0744a17"/>色疑也。若據玄鏡。卽云第三色空無礙觀。正明無
<lb ed="X" n="0778a24"/><lb ed="R041" n="0744a18"/>礙義。二無閡義。卽具足理事無礙十門也。</p><p xml:id="pX26p0778a2417" cb:place="inline">○淸涼
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0778b" n="0778b"/>
<lb ed="X" n="0778b01"/><lb ed="R041" n="0744b01"/>云。眞空必成幻有。以若礙幻有。非眞空故。是相作
<lb ed="X" n="0778b02"/><lb ed="R041" n="0744b02"/>義。及無礙義。謂事無別體。要因眞理而得成立。以
<lb ed="X" n="0778b03"/><lb ed="R041" n="0744b03"/>諸緣起。皆無自性。由無性理。事得成故。如波攬水
<lb ed="X" n="0778b04"/><lb ed="R041" n="0744b04"/>而成立故。亦是依如來藏。得有諸法故。幻有必不
<lb ed="X" n="0778b05"/><lb ed="R041" n="0744b05"/>礙眞空。以幻有必自盡。令眞空徹現故。是不相礙
<lb ed="X" n="0778b06"/><lb ed="R041" n="0744b06"/>義。亦相作義。謂由事攬理故。則事虗而理實。以事
<lb ed="X" n="0778b07"/><lb ed="R041" n="0744b07"/>虗故。全事之理。挺然露現。如由波相虗。令水露現。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778b08"/><lb ed="R041" n="0744b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0778b0801">三。明相作義。謂若此幻色。擧體非空。不成幻色。是故
<lb ed="X" n="0778b09"/><lb ed="R041" n="0744b09"/>由色卽空。方得有色。故大品云。若諸法不空。卽無道
<lb ed="X" n="0778b10"/><lb ed="R041" n="0744b10"/>無果等。中論云。以有空義故。一切法得成。眞空亦爾。
<lb ed="X" n="0778b11"/><lb ed="R041" n="0744b11"/>准上應知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0778b12"/><lb ed="R041" n="0744b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0778b1201">會要云。三。相作義等者。望下各用。故云直釋。若此
<lb ed="X" n="0778b13"/><lb ed="R041" n="0744b13"/>下。反顯。擧。徧也。謂色心等法。渾體卽是眞空。方得
<lb ed="X" n="0778b14"/><lb ed="R041" n="0744b14"/>成色等。是幻色也。由色下。順明。由色卽空故。方得
<lb ed="X" n="0778b15"/><lb ed="R041" n="0744b15"/>成幻色也。此乃體色卽空。知色是幻。大品下。引證。
<lb ed="X" n="0778b16"/><lb ed="R041" n="0744b16"/>道。卽萬行。意云諸法若實。則凡聖迷悟。不可移易。
<lb ed="X" n="0778b17"/><lb ed="R041" n="0744b17"/>以無實故。所以捨迷就悟。背凡向聖。趨道證果也。
<lb ed="X" n="0778b18"/><lb ed="R041" n="0744b18"/>中論大同。此則依法顯空也。眞空亦爾者。例空作
<lb ed="X" n="0778b19"/><lb ed="R041" n="0745a01"/>色也。將上幻色字。改眞空字卽了。又色若非空。凡
<lb ed="X" n="0778b20"/><lb ed="R041" n="0745a02"/>夫徧計。空若非色。小乘斷見。今幻色眞空相作。始
<lb ed="X" n="0778b21"/><lb ed="R041" n="0745a03"/>爲大乘正理也。</p><p xml:id="pX26p0778b2107" cb:place="inline">○小鈔云。觀云。初一。色不卽空。以
<lb ed="X" n="0778b22"/><lb ed="R041" n="0745a04"/>卽空故。何以故。色不卽斷空。故不是空也。以色擧
<lb ed="X" n="0778b23"/><lb ed="R041" n="0745a05"/>體是眞空也。故云以卽空故。良由卽是眞空。故非
<lb ed="X" n="0778b24"/><lb ed="R041" n="0745a06"/>斷空也。是故言由是空。故不是空也。第二明空卽
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0778c" n="0778c"/>
<lb ed="X" n="0778c01"/><lb ed="R041" n="0745a07"/>色觀。但翻云。斷空不卽色。以眞空必不異色故。上
<lb ed="X" n="0778c02"/><lb ed="R041" n="0745a08"/>以空望於色。而成相作。色望於空。作義亦然。故曰
<lb ed="X" n="0778c03"/><lb ed="R041" n="0745a09"/>眞空亦爾也。淸涼鈔云。一。相作義故。離初謗攝。謂
<lb ed="X" n="0778c04"/><lb ed="R041" n="0745a10"/>若無智。則無有空。若無眞空。智不成立故。若諸性
<lb ed="X" n="0778c05"/><lb ed="R041" n="0745a11"/>不空。卽無道無果。故中論云。以有空義故。一切法
<lb ed="X" n="0778c06"/><lb ed="R041" n="0745a12"/>得成。故論經云有。能離謗攝。旣空能成有。豈待滅
<lb ed="X" n="0778c07"/><lb ed="R041" n="0745a13"/>智。方說空耶。此依論經有字。第一離謗攝。遣上文
<lb ed="X" n="0778c08"/><lb ed="R041" n="0745a14"/>疑空滅色疑也。若據玄鏡。卽云前二相卽。亦相成
<lb ed="X" n="0778c09"/><lb ed="R041" n="0745a15"/>義。第三色空無礙。正明無礙。今第四觀。卽相害義。
<lb ed="X" n="0778c10"/><lb ed="R041" n="0745a16"/>相害。相泯故。雖有此三。意俱顯於眞觀耳。淸涼云。
<lb ed="X" n="0778c11"/><lb ed="R041" n="0745a17"/>眞空必盡幻有。是相害義。卽眞理奪事門。眞空必
<lb ed="X" n="0778c12"/><lb ed="R041" n="0745a18"/>成幻有。是相作義。及無礙義。卽依理成事門。幻有
<lb ed="X" n="0778c13"/><lb ed="R041" n="0745b01"/>必覆眞空。是相違義。亦事能隱理門。幻有必不礙
<lb ed="X" n="0778c14"/><lb ed="R041" n="0745b02"/>眞空。是不相礙義。及相作義。亦事能顯理門。此則
<lb ed="X" n="0778c15"/><lb ed="R041" n="0745b03"/>三門五對。全彰無礙。所謂圓通無寄。爲一味法也。</p>
<lb ed="X" n="0778c16"/><lb ed="R041" n="0745b04"/><p xml:id="pX26p0778c1601">△今按觀文。第二事理無礙觀中。通標十門。卽別
<lb ed="X" n="0778c17"/><lb ed="R041" n="0745b05"/>束十門。以成八字。八義之中。束爲五對。五對之中。
<lb ed="X" n="0778c18"/><lb ed="R041" n="0745b06"/>又束爲三義。十門開合。爲入理事法界之詮門。今
<lb ed="X" n="0778c19"/><lb ed="R041" n="0745b07"/>略疏釋成空色。標列相害。不相閡。相作。三門。卽取
<lb ed="X" n="0778c20"/><lb ed="R041" n="0745b08"/>五對中所收之三。葢<anchor xml:id="nkr_note_add_0778c2001" n="0778c2001"/><anchor xml:id="beg0778c2001" n="0778c2001"/>已<anchor xml:id="end0778c2001"/>束而又束矣。初。相害門。顯
<lb ed="X" n="0778c21"/><lb ed="R041" n="0745b09"/>空中無色。色中無空。於三空門。遣空滅色疑。爲離
<lb ed="X" n="0778c22"/><lb ed="R041" n="0745b10"/>異滅攝。於本觀。卽攝第四泯絕無寄。相害相泯義。
<lb ed="X" n="0778c23"/><lb ed="R041" n="0745b11"/>於理事無礙觀。卽攝五六九十四門。亦互存互亡
<lb ed="X" n="0778c24"/><lb ed="R041" n="0745b12"/>義也。二。不相閡門。顯色不異空。空不異色。於三空
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0779a" n="0779a"/>
<lb ed="X" n="0779a01"/><lb ed="R041" n="0745b13"/>門。遣空異色疑。爲離異攝。於本觀。則正明色空無
<lb ed="X" n="0779a02"/><lb ed="R041" n="0745b14"/>礙。雙揀雙顯義。於理事無礙觀。則正明二門無礙。
<lb ed="X" n="0779a03"/><lb ed="R041" n="0745b15"/>而初二門中。鎔融理事。正通顯無閡之體相也。三。
<lb ed="X" n="0779a04"/><lb ed="R041" n="0745b16"/>相作門。顯色卽是空。空卽是色。於三空門。遣空滅
<lb ed="X" n="0779a05"/><lb ed="R041" n="0745b17"/>色疑。爲離謗攝。於本觀。剋指會色歸空。明空卽色。
<lb ed="X" n="0779a06"/><lb ed="R041" n="0745b18"/>於理事無礙觀。則眞空初二門。皆是相成相作。卽
<lb ed="X" n="0779a07"/><lb ed="R041" n="0746a01"/>具含理事三四二門也。然而法界鈎鎻。<anchor xml:id="nkr_note_add_0779a0701" n="0779a0701"/><anchor xml:id="beg0779a0701" n="0779a0701"/>已<anchor xml:id="end0779a0701"/>通攝理
<lb ed="X" n="0779a08"/><lb ed="R041" n="0746a02"/>事十門。疏義鋪舒。終不出眞空一觀。其故何哉。良
<lb ed="X" n="0779a09"/><lb ed="R041" n="0746a03"/>以炬火重關。門無廣陿。崇臺祕鑰。樞有淺深。約此
<lb ed="X" n="0779a10"/><lb ed="R041" n="0746a04"/>三義爲門。以生觀智。空色同如。行起解絕。眞空絕
<lb ed="X" n="0779a11"/><lb ed="R041" n="0746a05"/>相。理極於斯。若夫理事十門。眞空三義。後先映望。
<lb ed="X" n="0779a12"/><lb ed="R041" n="0746a06"/>理具文含。賢首於此文。但指空色。不標理事。於次
<lb ed="X" n="0779a13"/><lb ed="R041" n="0746a07"/>文。但略標存泯四義。不配列理事十門。所謂不以
<lb ed="X" n="0779a14"/><lb ed="R041" n="0746a08"/>第三色空無礙。濫於第三事理無礙觀者。良以章
<lb ed="X" n="0779a15"/><lb ed="R041" n="0746a09"/>門觀網。不容錯互故也。夜摩偈讚疏云。若約相成。
<lb ed="X" n="0779a16"/><lb ed="R041" n="0746a10"/>二門峙立。若約相奪。二相寂然。雙照此二。非卽非
<lb ed="X" n="0779a17"/><lb ed="R041" n="0746a11"/>離。若說一者。離之令異。若云異者。合之令同。善須
<lb ed="X" n="0779a18"/><lb ed="R041" n="0746a12"/>得意。勿滯於言。淸涼明五對。收歸不卽不離。前四。
<lb ed="X" n="0779a19"/><lb ed="R041" n="0746a13"/>明事理不離。後一。明事理不卽。此中三義。終始鎔
<lb ed="X" n="0779a20"/><lb ed="R041" n="0746a14"/>融。理正如此。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a21"/><lb ed="R041" n="0746a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0779a2101">○是故眞空。通有四義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779a22"/><lb ed="R041" n="0746a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0779a2201">會要本云。二。空色各開四義。眞空望色。通有四義。
<lb ed="X" n="0779a23"/><lb ed="R041" n="0746a17"/>以空望色四義中。則空爲自。色爲他。</p><p xml:id="pX26p0779a2315" cb:place="inline">△記云。是故。
<lb ed="X" n="0779a24"/><lb ed="R041" n="0746a18"/>躡上之辭。由上三義無礙。故令眞空妙色。各具四
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0779b" n="0779b"/>
<lb ed="X" n="0779b01"/><lb ed="R041" n="0746b01"/>義。而成空色圓通。當知此經所詮。卽色之空。卽空
<lb ed="X" n="0779b02"/><lb ed="R041" n="0746b02"/>之色。各具四門三義。雙存雙泯。逆順隱顯。具德自
<lb ed="X" n="0779b03"/><lb ed="R041" n="0746b03"/>在。無濫始敎空宗。所詮眞諦之空也。</p><p xml:id="pX26p0779b0315" cb:place="inline">△會玄記。約
<lb ed="X" n="0779b04"/><lb ed="R041" n="0746b04"/>理望事。卽眞空四義。理望於事。以理爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b0401" n="0779b0401"/><anchor xml:id="beg0779b0401" n="0779b0401"/>己<anchor xml:id="end0779b0401"/>。以事爲
<lb ed="X" n="0779b05"/><lb ed="R041" n="0746b05"/>他。約事望理。卽妙有四義。事望於理。以事爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b0501" n="0779b0501"/><anchor xml:id="beg0779b0501" n="0779b0501"/>己<anchor xml:id="end0779b0501"/>。以
<lb ed="X" n="0779b06"/><lb ed="R041" n="0746b06"/>理爲他。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b07"/><lb ed="R041" n="0746b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0779b0701">一。廢<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b0701" n="0779b0701"/><anchor xml:id="beg0779b0701" n="0779b0701"/>己<anchor xml:id="end0779b0701"/>成他義。以空卽是色故。卽色現空隱也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b08"/><lb ed="R041" n="0746b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0779b0801">會要云。初句標。以空下。釋。由空卽色。故唯色非空
<lb ed="X" n="0779b09"/><lb ed="R041" n="0746b09"/>也。空體眞故。但可云隱。不可云盡。如經衆生現。而
<lb ed="X" n="0779b10"/><lb ed="R041" n="0746b10"/>法身不現等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b11"/><lb ed="R041" n="0746b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0779b1101">二。泯<anchor xml:id="nkr_note_add_0779b1101" n="0779b1101"/><anchor xml:id="beg0779b1101" n="0779b1101"/>己<anchor xml:id="end0779b1101"/>顯他義。以色是空故。卽色盡空顯也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b12"/><lb ed="R041" n="0746b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0779b1201">幻色本虗。故可言泯。泯猶盡也。故云色盡。由色卽
<lb ed="X" n="0779b13"/><lb ed="R041" n="0746b13"/>空。故唯空非色也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b14"/><lb ed="R041" n="0746b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0779b1401">三。自他俱存義。以隱顯無二。是眞空故。謂色不異空
<lb ed="X" n="0779b15"/><lb ed="R041" n="0746b15"/>爲幻色。色存也。空不異色名眞空。空顯也。以互不相
<lb ed="X" n="0779b16"/><lb ed="R041" n="0746b16"/>閡。二俱存也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b17"/><lb ed="R041" n="0746b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0779b1701">隱。卽初門。顯。卽二門。今第三門。空色兩存也。疏卽
<lb ed="X" n="0779b18"/><lb ed="R041" n="0746b18"/>擧經以釋。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b19"/><lb ed="R041" n="0747a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0779b1901">四。自他俱泯義。以本體相卽。全奪兩亡。絕二邊故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779b20"/><lb ed="R041" n="0747a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0779b2001">何以俱泯耶。由二相卽。互形奪故。何者。由色卽空
<lb ed="X" n="0779b21"/><lb ed="R041" n="0747a03"/>而色亡。非有邊也。空卽色而空隱。非空邊也。此四
<lb ed="X" n="0779b22"/><lb ed="R041" n="0747a04"/>句。通釋經中色空卽異四句。初二門。單用相卽二
<lb ed="X" n="0779b23"/><lb ed="R041" n="0747a05"/>句。以明廢泯。第三。用不異二句。以顯俱存。第四。雙
<lb ed="X" n="0779b24"/><lb ed="R041" n="0747a06"/>用相卽二句。以彰兩亡。</p><p xml:id="pX26p0779b2410" cb:place="inline">△玄談云。眞空四義。一。廢
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0779c" n="0779c"/>
<lb ed="X" n="0779c01"/><lb ed="R041" n="0747a07"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0779c0101" n="0779c0101"/><anchor xml:id="beg0779c0101" n="0779c0101"/>己<anchor xml:id="end0779c0101"/>成他義。卽依理成事門。二。泯<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c0102" n="0779c0102"/><anchor xml:id="beg0779c0102" n="0779c0102"/>己<anchor xml:id="end0779c0102"/>顯他義。卽眞理
<lb ed="X" n="0779c02"/><lb ed="R041" n="0747a08"/>奪事門。三。自他俱存義。卽眞理非事門。四。自他俱
<lb ed="X" n="0779c03"/><lb ed="R041" n="0747a09"/>泯義。卽眞理卽事門。由其相卽。故得互泯。又由初
<lb ed="X" n="0779c04"/><lb ed="R041" n="0747a10"/>及三。卽事徧於理門。以自存故。擧體成他。故徧他
<lb ed="X" n="0779c05"/><lb ed="R041" n="0747a11"/>也。</p><p xml:id="pX26p0779c0502" cb:place="inline">△會玄云。理旣廢<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c0501" n="0779c0501"/><anchor xml:id="beg0779c0501" n="0779c0501"/>己<anchor xml:id="end0779c0501"/>同他。事對誰立。故亦泯也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779c06"/><lb ed="R041" n="0747a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0779c0601">色望於空。亦有四義。一。顯他自盡。二。自顯隱他。三。俱
<lb ed="X" n="0779c07"/><lb ed="R041" n="0747a13"/>存。四。俱泯。並准前思之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0779c08"/><lb ed="R041" n="0747a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0779c0801">會要云。四義中。色爲自。空爲他。初二。二句。<g ref="#CB28575">㸦</g>顯<g ref="#CB28575">㸦</g>
<lb ed="X" n="0779c09"/><lb ed="R041" n="0747a15"/>隱。隱自者。謂色相元虗。見色唯<g ref="#CB28575">㸦</g>。故云隱也。如見
<lb ed="X" n="0779c10"/><lb ed="R041" n="0747a16"/>波是水。覩器渾金。隱他者。謂色相宛然。事能隱理
<lb ed="X" n="0779c11"/><lb ed="R041" n="0747a17"/>也。準前等者。但色空<g ref="#CB28575">㸦</g>擧爲異。可例前說。亦以初
<lb ed="X" n="0779c12"/><lb ed="R041" n="0747a18"/>二及四。釋經中色空二卽。初二門。單用二句。以明
<lb ed="X" n="0779c13"/><lb ed="R041" n="0747b01"/>隱顯。第四。齊用二句。以釋雙亡。第三。用不異二句。
<lb ed="X" n="0779c14"/><lb ed="R041" n="0747b02"/>以辯俱存。意易可了。故云思之。問。前空望於色中
<lb ed="X" n="0779c15"/><lb ed="R041" n="0747b03"/>第一句。何異色望於空第二句。以廢<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c1501" n="0779c1501"/><anchor xml:id="beg0779c1501" n="0779c1501"/>己<anchor xml:id="end0779c1501"/>隱他。皆眞
<lb ed="X" n="0779c16"/><lb ed="R041" n="0747b04"/>空故。成他顯自。皆幻色故。色望於空中第一句。何
<lb ed="X" n="0779c17"/><lb ed="R041" n="0747b05"/>異空望於色中第一句。以隱自泯他。皆幻色故。顯
<lb ed="X" n="0779c18"/><lb ed="R041" n="0747b06"/>他顯<anchor xml:id="nkr_note_add_0779c1801" n="0779c1801"/><anchor xml:id="beg0779c1801" n="0779c1801"/>己<anchor xml:id="end0779c1801"/>。皆眞空故。俱空色互先。成此四義。亦何太
<lb ed="X" n="0779c19"/><lb ed="R041" n="0747b07"/>殊。俱存俱泯。尤一貫之。答曰。深有所以。謂初四義
<lb ed="X" n="0779c20"/><lb ed="R041" n="0747b08"/>中。雖成他泯他。卽是色望於空中。顯自隱自。仍屬
<lb ed="X" n="0779c21"/><lb ed="R041" n="0747b09"/>空望色。後四義中。雖隱自顯自。卽是前門泯他成
<lb ed="X" n="0779c22"/><lb ed="R041" n="0747b10"/>他。仍屬色望空。俱存俱泯。體義似同。亦所望異故。
<lb ed="X" n="0779c23"/><lb ed="R041" n="0747b11"/>故前後四句。各有由致。理非重倂。釋經四句。意義
<lb ed="X" n="0779c24"/><lb ed="R041" n="0747b12"/>方周。</p><p xml:id="pX26p0779c2403" cb:place="inline">△玄談云。妙有四義。一。顯他自盡義。卽事能
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0780a" n="0780a"/>
<lb ed="X" n="0780a01"/><lb ed="R041" n="0747b13"/>顯理門。二。自顯隱他。卽事能隱理門。三。自他俱存
<lb ed="X" n="0780a02"/><lb ed="R041" n="0747b14"/>義。卽事法非理門。四。自他俱泯義。卽事法卽理門。
<lb ed="X" n="0780a03"/><lb ed="R041" n="0747b15"/>又由初及三。卽事遍於理門。以自存故。而能顯他。
<lb ed="X" n="0780a04"/><lb ed="R041" n="0747b16"/>故徧他耳。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780a05"/><lb ed="R041" n="0747b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0780a0501">△是則幻色存亡無閡。眞空隱顯自在。合爲一味。圓
<lb ed="X" n="0780a06"/><lb ed="R041" n="0747b18"/>通無寄。是其法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780a07"/><lb ed="R041" n="0748a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0780a0701">玄鏡云。故約幻有存亡無閡。眞空隱顯自在。故逆
<lb ed="X" n="0780a08"/><lb ed="R041" n="0748a02"/>順自在。無障無礙。</p><p xml:id="pX26p0780a0808" cb:place="inline">△淸涼云。存亡隱顯。於中二意。
<lb ed="X" n="0780a09"/><lb ed="R041" n="0748a03"/>一者結上。空中無色。亡也。不礙色故。存也。擧體卽
<lb ed="X" n="0780a10"/><lb ed="R041" n="0748a04"/>空。非斷空故。兼存亡也。存亡約色。隱顯約空。空理
<lb ed="X" n="0780a11"/><lb ed="R041" n="0748a05"/>眞常。不可言亡。而色存。則空隱。色亡。則空顯。此唯
<lb ed="X" n="0780a12"/><lb ed="R041" n="0748a06"/>約會色歸空以說。若兼第二不礙現色。是明空卽
<lb ed="X" n="0780a13"/><lb ed="R041" n="0748a07"/>色觀。論存亡隱顯者。色卽是空。則色亡空顯。空卽
<lb ed="X" n="0780a14"/><lb ed="R041" n="0748a08"/>是色。則空隱色存。然。皆卽亡卽存。卽隱卽顯。故云
<lb ed="X" n="0780a15"/><lb ed="R041" n="0748a09"/>自在。卽總結第三空色無礙觀。其泯絕無寄。在下
<lb ed="X" n="0780a16"/><lb ed="R041" n="0748a10"/>釋文。</p><p xml:id="pX26p0780a1603" cb:place="inline">△又云。相違是存。相害是泯。然。存上有不存
<lb ed="X" n="0780a17"/><lb ed="R041" n="0748a11"/>之義。泯上有不泯之義。若唯泯。無不泯。則色空俱
<lb ed="X" n="0780a18"/><lb ed="R041" n="0748a12"/>亡。無可相卽。以不全泯故。雖相卽而色空歷然。若
<lb ed="X" n="0780a19"/><lb ed="R041" n="0748a13"/>唯存。無不存。則色空各有定性。不得相卽。由有存
<lb ed="X" n="0780a20"/><lb ed="R041" n="0748a14"/>不存故。雖歷然而得相卽。以體虗故。</p><p xml:id="pX26p0780a2015" cb:place="inline">△記云。是則
<lb ed="X" n="0780a21"/><lb ed="R041" n="0748a15"/>者。承前之語。由色。有顯他自盡等。不思議玄奧之
<lb ed="X" n="0780a22"/><lb ed="R041" n="0748a16"/>德。故能或存或亡。無有障礙。具德之空。或隱或顯。
<lb ed="X" n="0780a23"/><lb ed="R041" n="0748a17"/>逆順自在故。卽幻有之眞空。卽眞空之幻有。圓妙
<lb ed="X" n="0780a24"/><lb ed="R041" n="0748a18"/>融通。無有異相。故曰合爲一味。圓通無寄。是所詮
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0780b" n="0780b"/>
<lb ed="X" n="0780b01"/><lb ed="R041" n="0748b01"/>之法。故經云色不異空。空不異色等也。若依此釋
<lb ed="X" n="0780b02"/><lb ed="R041" n="0748b02"/>斯經分齊。正當圓中同敎。於中若唯取雙存。義當
<lb ed="X" n="0780b03"/><lb ed="R041" n="0748b03"/>終敎。唯取俱泯。則當頓敎。若欲屬當經文。如前所
<lb ed="X" n="0780b04"/><lb ed="R041" n="0748b04"/>引玄鏡二義。亦當終頓。疏主合五敎後三。判爲一
<lb ed="X" n="0780b05"/><lb ed="R041" n="0748b05"/>實。其宗旨全具於此。</p><p xml:id="pX26p0780b0509" cb:place="inline">△會要云。色中四句。不出存
<lb ed="X" n="0780b06"/><lb ed="R041" n="0748b06"/>亡。初二句。<g ref="#CB28575">㸦</g>卽以顯存亡。第三。<g ref="#CB28575">㸦</g>不相異。唯存非
<lb ed="X" n="0780b07"/><lb ed="R041" n="0748b07"/>亡。第四。相卽<g ref="#CB28575">㸦</g>奪。唯亡非存。無礙者。謂存不礙亡。
<lb ed="X" n="0780b08"/><lb ed="R041" n="0748b08"/>亡不礙存。正存卽亡。正亡卽存。眞空四句。不出隱
<lb ed="X" n="0780b09"/><lb ed="R041" n="0748b09"/>顯。謂初門。廢<anchor xml:id="nkr_note_add_0780b0901" n="0780b0901"/><anchor xml:id="beg0780b0901" n="0780b0901"/>己<anchor xml:id="end0780b0901"/>顯他。次門。泯他顯<anchor xml:id="nkr_note_add_0780b0902" n="0780b0902"/><anchor xml:id="beg0780b0902" n="0780b0902"/>己<anchor xml:id="end0780b0902"/>。第三。<g ref="#CB28575">㸦</g>不相
<lb ed="X" n="0780b10"/><lb ed="R041" n="0748b10"/>異。唯顯非隱。第四俱泯。唯隱非顯。自在者。欲顯卽
<lb ed="X" n="0780b11"/><lb ed="R041" n="0748b11"/>顯。欲隱卽隱。法無留礙。故云自在。幻色生滅。可言
<lb ed="X" n="0780b12"/><lb ed="R041" n="0748b12"/>存亡。眞空體實。俱云隱顯。若色則存亡一致。若空
<lb ed="X" n="0780b13"/><lb ed="R041" n="0748b13"/>則隱顯無殊。若色空相望。則二<g ref="#CB28575">㸦</g>相卽。二<g ref="#CB28575">㸦</g>不異
<lb ed="X" n="0780b14"/><lb ed="R041" n="0748b14"/>皆一味也。然。色云無礙。空云自在。但<g ref="#CB28575">㸦</g>變文耳。存
<lb ed="X" n="0780b15"/><lb ed="R041" n="0748b15"/>亡。亦可云自在。隱顯。亦可云無礙。此則圓通無寄
<lb ed="X" n="0780b16"/><lb ed="R041" n="0748b16"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780b17"/><lb ed="R041" n="0748b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0780b1701">○四。就觀行釋者。有三。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780b18"/><lb ed="R041" n="0748b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0780b1801">會要云。前解諸義。就色空法上。以明玄妙。未會心
<lb ed="X" n="0780b19"/><lb ed="R041" n="0749a01"/>觀。故今云爾。前卽解也。此卽行也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780b20"/><lb ed="R041" n="0749a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0780b2001">一。觀色卽空。以成止行。觀空卽色。以成觀行。空色無
<lb ed="X" n="0780b21"/><lb ed="R041" n="0749a03"/>二。一念頓現。卽止觀俱行。方爲究竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780b22"/><lb ed="R041" n="0749a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0780b2201">還原觀云。起信云。若修止者。對治凡夫。住著世間。
<lb ed="X" n="0780b23"/><lb ed="R041" n="0749a05"/>能捨二乘怯弱之見。若修觀者。對治二乘。不起大
<lb ed="X" n="0780b24"/><lb ed="R041" n="0749a06"/>悲狹劣之見。遠離凡夫不修善根。止觀兩門。共相
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0780c" n="0780c"/>
<lb ed="X" n="0780c01"/><lb ed="R041" n="0749a07"/>成助。不相捨離。若不修止觀。無由得入菩提之路。
<lb ed="X" n="0780c02"/><lb ed="R041" n="0749a08"/>依此義故。要修止觀。起六觀者。依前五門。卽觀之
<lb ed="X" n="0780c03"/><lb ed="R041" n="0749a09"/>止。而起卽止之觀。理事無礙。法如是故。定慧雙融。
<lb ed="X" n="0780c04"/><lb ed="R041" n="0749a10"/>離分齊故。</p><p xml:id="pX26p0780c0405" cb:place="inline">△記云。觀色卽空。色是外塵。觀之卽空。
<lb ed="X" n="0780c05"/><lb ed="R041" n="0749a11"/>論謂止一切境界相。卽經第三句。觀空卽色。論謂
<lb ed="X" n="0780c06"/><lb ed="R041" n="0749a12"/>分別因緣生滅相。卽經第四句也。空色無二。卽二
<lb ed="X" n="0780c07"/><lb ed="R041" n="0749a13"/>不異句也。</p><p xml:id="pX26p0780c0705" cb:place="inline">△會要云。空色無二者。止觀齊修也。以
<lb ed="X" n="0780c08"/><lb ed="R041" n="0749a14"/>二句相望。同時<g ref="#CB28575">㸦</g>卽。成此俱修也。一念頓現等者。
<lb ed="X" n="0780c09"/><lb ed="R041" n="0749a15"/>謂一念齊照。空色兩融。卽止。而觀照歷然。正觀。而
<lb ed="X" n="0780c10"/><lb ed="R041" n="0749a16"/>寂然無相。現非前後。故云頓也。止觀等運。定慧均
<lb ed="X" n="0780c11"/><lb ed="R041" n="0749a17"/>融。自能流入薩婆若海。故云究竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780c12"/><lb ed="R041" n="0749a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0780c1201">△二。見色卽空。成大智而不住生死。見空卽色。成大
<lb ed="X" n="0780c13"/><lb ed="R041" n="0749b01"/>悲而不住涅槃。以色空境不二。悲智念不殊。成無住
<lb ed="X" n="0780c14"/><lb ed="R041" n="0749b02"/>處行。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780c15"/><lb ed="R041" n="0749b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0780c1501">記云。論曰。觀一切法。自性無生。離於妄見。不住生
<lb ed="X" n="0780c16"/><lb ed="R041" n="0749b04"/>死。智也。觀一切法。因緣和合。業果不失。起於大悲。
<lb ed="X" n="0780c17"/><lb ed="R041" n="0749b05"/>修諸福德。攝化衆生。不住涅槃。悲也。色空下。二不
<lb ed="X" n="0780c18"/><lb ed="R041" n="0749b06"/>異句。卽悲之智。觀彼卽生之空。卽智之悲。以化卽
<lb ed="X" n="0780c19"/><lb ed="R041" n="0749b07"/>空之生。隨順法性。不住二邊。故云成無住處行。</p><p xml:id="pX26p0780c1919" cb:place="inline">△
<lb ed="X" n="0780c20"/><lb ed="R041" n="0749b08"/>淸涼云。卽智之悲。故樂住生死。卽悲之智。遠離輪
<lb ed="X" n="0780c21"/><lb ed="R041" n="0749b09"/>迴。有悲無智。卽墮愛見。有智無悲。卽滯二乘。無智。
<lb ed="X" n="0780c22"/><lb ed="R041" n="0749b10"/>不能觀空。無悲。不能起行。大智自利。導凡。大悲利
<lb ed="X" n="0780c23"/><lb ed="R041" n="0749b11"/>他。樂小。此二相導。成無住道。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0780c24"/><lb ed="R041" n="0749b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0780c2401">△三。智者大師。依纓絡經。立一心三觀義。一。從假入
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0781a" n="0781a"/>
<lb ed="X" n="0781a01"/><lb ed="R041" n="0749b13"/>空觀。謂色卽是空故。二。從空入假觀。謂空卽是色故。
<lb ed="X" n="0781a02"/><lb ed="R041" n="0749b14"/>三。空假平等觀。謂色空無異故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0781a03"/><lb ed="R041" n="0749b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0781a0301">記云。天台云。有次第三觀。一心中三觀。從假入空
<lb ed="X" n="0781a04"/><lb ed="R041" n="0749b16"/>觀。亦名二諦觀。從空入假觀。亦名平等觀。二空觀
<lb ed="X" n="0781a05"/><lb ed="R041" n="0749b17"/>爲方便。得入第一義諦觀。此名出纓絡經。一心三
<lb ed="X" n="0781a06"/><lb ed="R041" n="0749b18"/>觀者。出釋論云。三智實在一心中得。只一觀而三
<lb ed="X" n="0781a07"/><lb ed="R041" n="0750a01"/>觀。觀於一諦而三諦。故名一心三觀。乃至此觀成
<lb ed="X" n="0781a08"/><lb ed="R041" n="0750a02"/>時。證一心三智。準此。卽三觀之名。本出瓔珞。論以
<lb ed="X" n="0781a09"/><lb ed="R041" n="0750a03"/>一心融之。名一心三觀。論本於經。人承於論。故曰
<lb ed="X" n="0781a10"/><lb ed="R041" n="0750a04"/>依纓絡經。文中初觀。會色歸空。次觀。明空卽色。後。
<lb ed="X" n="0781a11"/><lb ed="R041" n="0750a05"/>卽空色無礙。泯絕無寄。中道第一義諦觀也。淸涼
<lb ed="X" n="0781a12"/><lb ed="R041" n="0750a06"/>云。空如不二爲眞空。不壞假名。卽爲假觀。合上空
<lb ed="X" n="0781a13"/><lb ed="R041" n="0750a07"/>假。爲中道故。又玄鏡云。若約三觀就心經者。色不
<lb ed="X" n="0781a14"/><lb ed="R041" n="0750a08"/>異空。明俗不異眞。空不異色。明眞不異俗。色空相
<lb ed="X" n="0781a15"/><lb ed="R041" n="0750a09"/>卽。明是中道。卽上四句。爲空假中之三觀也。二祖
<lb ed="X" n="0781a16"/><lb ed="R041" n="0750a10"/>配經不同。則知經意融通。無定法耳。</p><p xml:id="pX26p0781a1615" cb:place="inline">△疏鈔引台
<lb ed="X" n="0781a17"/><lb ed="R041" n="0750a11"/>敎云。言從假入空者。謂觀因緣假有之法。皆是空
<lb ed="X" n="0781a18"/><lb ed="R041" n="0750a12"/>寂。云何知空。若云色者。唯五根五境。及無表。此十
<lb ed="X" n="0781a19"/><lb ed="R041" n="0750a13"/>一色。合成色蘊。故色蘊空。又於此中。一一推徵。謂
<lb ed="X" n="0781a20"/><lb ed="R041" n="0750a14"/>一眼色。從八微生。假合成色。<g ref="#CB00701">㭊</g>至極微。都無實色。
<lb ed="X" n="0781a21"/><lb ed="R041" n="0750a15"/>故曰色空。此藏敎也。若云因緣所生。而無自性。擧
<lb ed="X" n="0781a22"/><lb ed="R041" n="0750a16"/>體卽空。不須<g ref="#CB00701">㭊</g>破。故淨名云。色性自空。無色滅空。
<lb ed="X" n="0781a23"/><lb ed="R041" n="0750a17"/>體達此色。有染卽空。故云體法明空。有通敎起也。
<lb ed="X" n="0781a24"/><lb ed="R041" n="0750a18"/>言從空入假者。卽三觀迤邐。故成別敎。謂先觀眞
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0781b" n="0781b"/>
<lb ed="X" n="0781b01"/><lb ed="R041" n="0750b01"/>諦。本來空寂。出觀入俗。涉有化生。淨佛國土等。故
<lb ed="X" n="0781b02"/><lb ed="R041" n="0750b02"/>云從空入假。由入俗故。又多流散。次觀中道。動寂
<lb ed="X" n="0781b03"/><lb ed="R041" n="0750b03"/>無二。遠離空有動寂二邊。三觀不在一時。故名別
<lb ed="X" n="0781b04"/><lb ed="R041" n="0750b04"/>敎。言三觀一心中得。有圓敎起者。卽空卽假卽中。
<lb ed="X" n="0781b05"/><lb ed="R041" n="0750b05"/>雖三而一。雖一而三。三種皆空者。言思道斷故。三
<lb ed="X" n="0781b06"/><lb ed="R041" n="0750b06"/>種皆假者。但有名字故。三種皆中者。卽是實相故。
<lb ed="X" n="0781b07"/><lb ed="R041" n="0750b07"/>但以空爲名。卽具假中。悟空卽悟假中。餘亦如是。</p>
<lb ed="X" n="0781b08"/><lb ed="R041" n="0750b08"/><p xml:id="pX26p0781b0801">△小鈔云。此中依台敎安立三觀。謂空假中三觀。
<lb ed="X" n="0781b09"/><lb ed="R041" n="0750b09"/>卽色空無異等三句。賢首。淸涼。配文不一。皆是眞
<lb ed="X" n="0781b10"/><lb ed="R041" n="0750b10"/>空觀中。觀網交羅。故玄鏡云。雖有三觀。意明三觀
<lb ed="X" n="0781b11"/><lb ed="R041" n="0750b11"/>融通。爲眞空耳。近師。有專依一心三觀。委釋全經
<lb ed="X" n="0781b12"/><lb ed="R041" n="0750b12"/>者。此亦認賢首之一漚者也。</p><p xml:id="pX26p0781b1212" cb:place="inline">○上來初段四釋科
<lb ed="X" n="0781b13"/><lb ed="R041" n="0750b13"/>竟。次下。重列別釋色空等四句諸文。</p><p xml:id="pX26p0781b1315" cb:place="inline">○淨名經。喜
<lb ed="X" n="0781b14"/><lb ed="R041" n="0750b14"/>見菩薩云。色。色空爲二。色卽是空。非色滅空。<note place="inline">肇論
<lb ed="X" n="0781b15"/><lb ed="R041" n="0750b15"/>引云。非色敗空</note>色性自空。如是受想行識。識空爲
<lb ed="X" n="0781b16"/><lb ed="R041" n="0750b16"/>二。非識滅空。識性自空。於其中而通達者。是爲入
<lb ed="X" n="0781b17"/><lb ed="R041" n="0750b17"/>不二法門。肇曰。色卽是空。不待色滅。然後爲空。是
<lb ed="X" n="0781b18"/><lb ed="R041" n="0750b18"/>以見色異於空者。則二於法相也。</p><p xml:id="pX26p0781b1814" cb:place="inline">○肇論曰。經云。
<lb ed="X" n="0781b19"/><lb ed="R041" n="0751a01"/><note place="inline">大品習應品文</note>色不異空。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0781001" n="0781001"/>色不異色。色卽是空。空
<lb ed="X" n="0781b20"/><lb ed="R041" n="0751a02"/>卽是色。若如來旨。觀色空時。應一心見色。一心見
<lb ed="X" n="0781b21"/><lb ed="R041" n="0751a03"/>空。<note place="inline">空色殊照。故各一心</note>若一心見色。則唯色非空。
<lb ed="X" n="0781b22"/><lb ed="R041" n="0751a04"/>若一心見空。則唯空非色。然則空色兩陳。莫定其
<lb ed="X" n="0781b23"/><lb ed="R041" n="0751a05"/>本也。<note place="inline">眞空幻色。本自不二。今旣各說。故失不二之
<lb ed="X" n="0781b24"/><lb ed="R041" n="0751a06"/>本也</note>是以經云。非色者。<note place="inline">牒上卽色明空義</note>誠以非
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0781c" n="0781c"/>
<lb ed="X" n="0781c01"/><lb ed="R041" n="0751a07"/>色於色。<note place="inline">經說眞空。卽幻色故。</note>不非色於非色。<note place="inline">上非
<lb ed="X" n="0781c02"/><lb ed="R041" n="0751a08"/>色。是眞空。下非色。是斷空。不說眞空。是離色。滅色故</note>
<lb ed="X" n="0781c03"/><lb ed="R041" n="0751a09"/>若非色。<note place="inline">空也</note>於非色。<note place="inline">離色滅色</note>太虗則非色。<note place="inline">牒上
<lb ed="X" n="0781c04"/><lb ed="R041" n="0751a10"/>非理也。若離色。唯太虗離色耳</note>非色何所明。<note place="inline">出過
<lb ed="X" n="0781c05"/><lb ed="R041" n="0751a11"/>也。斷滅之空。無知無用。非修非證。何必辨明</note>若以
<lb ed="X" n="0781c06"/><lb ed="R041" n="0751a12"/>非色<note place="inline">眞也</note>於色。<note place="inline">幻也</note>卽非色不異色。非色不異色。
<lb ed="X" n="0781c07"/><lb ed="R041" n="0751a13"/>色卽爲非色。<note place="inline">色空不二。爲經正義。經文初句。簡實
<lb ed="X" n="0781c08"/><lb ed="R041" n="0751a14"/>也。次句。簡斷空。後二句。一念雙簡。得智用者。則事不
<lb ed="X" n="0781c09"/><lb ed="R041" n="0751a15"/>異理。理不異事。事理互融。空有雙照矣</note>。</p><p xml:id="pX26p0781c0916" cb:place="inline">○肇公寶
<lb ed="X" n="0781c10"/><lb ed="R041" n="0751a16"/>藏論曰。夫以相爲無相者。卽相而無相也。故經云
<lb ed="X" n="0781c11"/><lb ed="R041" n="0751a17"/>色卽是空。非色滅空。譬如水流。風擊成泡。卽泡是
<lb ed="X" n="0781c12"/><lb ed="R041" n="0751a18"/>水。非泡滅水。夫。以無相爲相者。卽無相而相也。故
<lb ed="X" n="0781c13"/><lb ed="R041" n="0751b01"/>云空卽是色。色無盡也。譬如壞泡爲水。水卽泡也。
<lb ed="X" n="0781c14"/><lb ed="R041" n="0751b02"/>非水離泡。夫。愛有相。畏無相者。不知有相卽無相
<lb ed="X" n="0781c15"/><lb ed="R041" n="0751b03"/>也。愛無相。畏有相者。不知無相卽是相也。是故無
<lb ed="X" n="0781c16"/><lb ed="R041" n="0751b04"/>相。及有相。一切悉在其中矣。</p><p xml:id="pX26p0781c1612" cb:place="inline">○宗鏡云。法界觀眞
<lb ed="X" n="0781c17"/><lb ed="R041" n="0751b05"/>空門。一。色卽是空者。以色擧體全是眞空。不是卽
<lb ed="X" n="0781c18"/><lb ed="R041" n="0751b06"/>于此斷空也。以卽眞空故。謂卽於心體離念之眞
<lb ed="X" n="0781c19"/><lb ed="R041" n="0751b07"/>空也。以色等本是眞如一心。與生滅和合。名阿棃
<lb ed="X" n="0781c20"/><lb ed="R041" n="0751b08"/>耶識等。而爲能變。變起根身器界。卽是此中。所明
<lb ed="X" n="0781c21"/><lb ed="R041" n="0751b09"/>色等諸法。故今推之。都無其體。故擧體歸於眞心
<lb ed="X" n="0781c22"/><lb ed="R041" n="0751b10"/>之空。不合歸於斷滅之空。以本非斷空之所變故。
<lb ed="X" n="0781c23"/><lb ed="R041" n="0751b11"/>斷空。則是虗豁斷滅。無知無用。不能現於萬法。如
<lb ed="X" n="0781c24"/><lb ed="R041" n="0751b12"/>鏡外之空。非同鏡內之空。色相宛然。求不可得。謂
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0782a" n="0782a"/>
<lb ed="X" n="0782a01"/><lb ed="R041" n="0751b13"/>之空。又凡是色法。必不異眞空。以諸色相。必無性
<lb ed="X" n="0782a02"/><lb ed="R041" n="0751b14"/>故。是故色卽是空。旣非滅色取空。離色求空。又不
<lb ed="X" n="0782a03"/><lb ed="R041" n="0751b15"/>卽形顯色相之空。又不離形顯無體之空。故卽眞
<lb ed="X" n="0782a04"/><lb ed="R041" n="0751b16"/>空若不卽色相。卽無遍計所執。不離無體。卽是依
<lb ed="X" n="0782a05"/><lb ed="R041" n="0751b17"/>他緣起。緣起無性之眞理。卽是圓成。二。明空卽色
<lb ed="X" n="0782a06"/><lb ed="R041" n="0751b18"/>者。眞空必不異色。故云空卽是色。何以故。凡是眞
<lb ed="X" n="0782a07"/><lb ed="R041" n="0752a01"/>空。必不異色。以是法無我理。非斷滅故。是故空卽
<lb ed="X" n="0782a08"/><lb ed="R041" n="0752a02"/>是色。若離事求空理。卽成斷滅。今卽事明無我無
<lb ed="X" n="0782a09"/><lb ed="R041" n="0752a03"/>性。眞空之理。離事何有理乎。以眞如不守自性。隨
<lb ed="X" n="0782a10"/><lb ed="R041" n="0752a04"/>緣成諸事法。則擧空全色。擧理全事。又眞如正隨
<lb ed="X" n="0782a11"/><lb ed="R041" n="0752a05"/>緣時。不失自性。則擧色全空。擧事全理。三。空色無
<lb ed="X" n="0782a12"/><lb ed="R041" n="0752a06"/>礙者。謂色擧體。全是盡色之空。故。色盡而空現。空
<lb ed="X" n="0782a13"/><lb ed="R041" n="0752a07"/>擧體不異。全盡空之色。卽空卽色而空不隱。是故
<lb ed="X" n="0782a14"/><lb ed="R041" n="0752a08"/>看色。無不見空。觀空。無非見色。無障無礙。爲一味
<lb ed="X" n="0782a15"/><lb ed="R041" n="0752a09"/>法。如擧衆波全是一水。擧一水全是衆波。波水不
<lb ed="X" n="0782a16"/><lb ed="R041" n="0752a10"/>礙同時。而水體挺然全露。如卽空卽色。而空不隱。</p>
<lb ed="X" n="0782a17"/><lb ed="R041" n="0752a11"/><p xml:id="pX26p0782a1701">△又云。觀色一法。小乘。見是實色。不說性空。初敎
<lb ed="X" n="0782a18"/><lb ed="R041" n="0752a12"/>見此色從緣所成。必無自性。卽空無所有。如波歸
<lb ed="X" n="0782a19"/><lb ed="R041" n="0752a13"/>水。終敎。見色空無礙。以眞空不守自性。隨緣成色。
<lb ed="X" n="0782a20"/><lb ed="R041" n="0752a14"/>卽是幻色全賴空成。卽此賴空之色。虗相無體。恒
<lb ed="X" n="0782a21"/><lb ed="R041" n="0752a15"/>自性盡而空現。是故色卽空而常泯。空卽色而常
<lb ed="X" n="0782a22"/><lb ed="R041" n="0752a16"/>存。要由自盡之色。方是空色。成色之空。乃是眞空。
<lb ed="X" n="0782a23"/><lb ed="R041" n="0752a17"/>擧體互融。無有障閡。如水入波。</p><p xml:id="pX26p0782a2313" cb:place="inline">△泐注云。色卽四
<lb ed="X" n="0782a24"/><lb ed="R041" n="0752a18"/>大幻色。空乃般若眞空。衆生由迷眞空。而受幻色。
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0782b" n="0782b"/>
<lb ed="X" n="0782b01"/><lb ed="R041" n="0752b01"/>如水之成氷也。菩薩修般若觀慧。照了幻色卽是
<lb ed="X" n="0782b02"/><lb ed="R041" n="0752b02"/>眞空。其猶融氷爲水。然色之與空。其體無殊。故曰
<lb ed="X" n="0782b03"/><lb ed="R041" n="0752b03"/>色不異空。空不異色。如氷不異水。水不異氷。色卽
<lb ed="X" n="0782b04"/><lb ed="R041" n="0752b04"/>是空。空卽是色。如氷卽是水。水卽是氷。此乃一經
<lb ed="X" n="0782b05"/><lb ed="R041" n="0752b05"/>之要。般若之心也。</p><p xml:id="pX26p0782b0508" cb:place="inline">△文句云。色不異空者。明色乃
<lb ed="X" n="0782b06"/><lb ed="R041" n="0752b06"/>幻化所爲。必不礙空。若礙於空。卽是實色。非幻化
<lb ed="X" n="0782b07"/><lb ed="R041" n="0752b07"/>矣。</p><p xml:id="pX26p0782b0702" cb:place="inline">空不異色者。則空乃一眞顯露。必不妨色。若礙
<lb ed="X" n="0782b08"/><lb ed="R041" n="0752b08"/>於空。卽是斷空。非眞空矣。此言色空不相礙也。</p><p xml:id="pX26p0782b0819" cb:place="inline">色
<lb ed="X" n="0782b09"/><lb ed="R041" n="0752b09"/>卽是空者。明非色滅空也。空卽是色者。明不可以
<lb ed="X" n="0782b10"/><lb ed="R041" n="0752b10"/>空取于空也。此言色空無二也。眞空。如大圓鏡。應
<lb ed="X" n="0782b11"/><lb ed="R041" n="0752b11"/>物現形。而鏡中初無其物。故曰眞空未嘗不有。卽
<lb ed="X" n="0782b12"/><lb ed="R041" n="0752b12"/>有以辨於空。幻色。如泡影電雲。當其出現。何嘗無
<lb ed="X" n="0782b13"/><lb ed="R041" n="0752b13"/>像。一刹那頃。變滅歸空。故曰幻有未始不空。卽空
<lb ed="X" n="0782b14"/><lb ed="R041" n="0752b14"/>以明於有。受想行識等。具云受不異空。空不異受。
<lb ed="X" n="0782b15"/><lb ed="R041" n="0752b15"/>受卽是空。空卽是受等。此文。是結例諸法也。</p><p xml:id="pX26p0782b1518" cb:place="inline">○小
<lb ed="X" n="0782b16"/><lb ed="R041" n="0752b16"/>鈔云。約觀門言之。色卽是空。空卽是色。是初二會
<lb ed="X" n="0782b17"/><lb ed="R041" n="0752b17"/>色歸空。明空卽色二門。</p><p xml:id="pX26p0782b1710" cb:place="inline">色不異空。空不異色。乃第
<lb ed="X" n="0782b18"/><lb ed="R041" n="0752b18"/>三空色無閡門。則觀門有次第也。</p><p xml:id="pX26p0782b1814" cb:place="inline">約觀理言之。凡
<lb ed="X" n="0782b19"/><lb ed="R041" n="0753a01"/>是色法。必不異空。是故色卽是空。凡是眞空。必不
<lb ed="X" n="0782b20"/><lb ed="R041" n="0753a02"/>異色。是故空卽是色。則觀理無歷別也。若約消文
<lb ed="X" n="0782b21"/><lb ed="R041" n="0753a03"/>言之。應云。云何色卽是空。以色不異空故。云何空
<lb ed="X" n="0782b22"/><lb ed="R041" n="0753a04"/>卽是色。以空不異色故。今經文四句。不依次者。意
<lb ed="X" n="0782b23"/><lb ed="R041" n="0753a05"/>明眞空圓觀。同時頓起之義耳。永明宗鏡。合淸涼
<lb ed="X" n="0782b24"/><lb ed="R041" n="0753a06"/>圭山之說。委釋觀文。最爲詳密。今師則曰。旣云不
<pb ed="X" xml:id="X26.0532.0782c" n="0782c"/>
<lb ed="X" n="0782c01"/><lb ed="R041" n="0753a07"/>異。<anchor xml:id="nkr_note_add_0782c0101" n="0782c0101"/><anchor xml:id="beg0782c0101" n="0782c0101"/>已<anchor xml:id="end0782c0101"/>是相卽。重言卽是。以示絕待。拘文滯義。講習
<lb ed="X" n="0782c02"/><lb ed="R041" n="0753a08"/>相仍。一則倒置觀門。標深爲淺。二則測量觀理。揀
<lb ed="X" n="0782c03"/><lb ed="R041" n="0753a09"/>圓成別。夫。言卽是之深於不異者。此今人制科習
<lb ed="X" n="0782c04"/><lb ed="R041" n="0753a10"/>氣。推解深經。斯以摶黍博金錢耳。能龍不免。矧餘
<lb ed="X" n="0782c05"/><lb ed="R041" n="0753a11"/>人乎。</p><p xml:id="pX26p0782c0503" cb:place="inline">△一切法體。不出有無。淸涼有其三義。一者。
<lb ed="X" n="0782c06"/><lb ed="R041" n="0753a12"/>謂世俗幻有之相。相本自空。勝義眞空之理。理常
<lb ed="X" n="0782c07"/><lb ed="R041" n="0753a13"/>自有。此約當體以明。卽今經色卽是空。空卽是色
<lb ed="X" n="0782c08"/><lb ed="R041" n="0753a14"/>也。二。謂有。是空有非常有。斯有未甞不空。空。是有
<lb ed="X" n="0782c09"/><lb ed="R041" n="0753a15"/>空。非斷空。則空何嘗不有。此明卽有是空。卽空是
<lb ed="X" n="0782c10"/><lb ed="R041" n="0753a16"/>有。二諦交徹成一。卽今經色不異空。空不異色也。
<lb ed="X" n="0782c11"/><lb ed="R041" n="0753a17"/>三。謂空有。有空。體一名殊。名殊。故眞俗互乖。迢然
<lb ed="X" n="0782c12"/><lb ed="R041" n="0753a18"/>不雜。體一。故空有相順。冥然不二。一與不一。不卽
<lb ed="X" n="0782c13"/><lb ed="R041" n="0753b01"/>不離。鎔融無礙。此則色空相卽。空色不異。<anchor xml:id="nkr_note_add_0782c1301" n="0782c1301"/><anchor xml:id="beg0782c1301" n="0782c1301"/>已<anchor xml:id="end0782c1301"/>具足
<lb ed="X" n="0782c14"/><lb ed="R041" n="0753b02"/>泯絕無寄。眞空絕相之玄旨。以觀門自有次第。義
<lb ed="X" n="0782c15"/><lb ed="R041" n="0753b03"/>不頓彰。至後門。而方顯。故仁王般若經云。於諦常
<lb ed="X" n="0782c16"/><lb ed="R041" n="0753b04"/>自二。於解常自一。通達此無二。眞入第一義。菩薩
<lb ed="X" n="0782c17"/><lb ed="R041" n="0753b05"/>智契其源。所以逈絕無寄。而善修安立也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0782c18"/><lb ed="R041" n="0753b06"/>
<lb ed="X" n="0782c19"/><lb ed="R041" n="0753b07"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若波羅蜜多心經略疏小鈔卷上</cb:jhead></cb:juan>
</cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0762b1501" to="#end0762b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0763a0801" to="#end0763a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0763b2401" to="#end0763b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0763c1101" to="#end0763c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764a0201" to="#end0764a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764a2201" to="#end0764a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764b1501" to="#end0764b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764b2201" to="#end0764b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764c0201" to="#end0764c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764c0202" to="#end0764c0202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0764c1201" to="#end0764c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765a0501" to="#end0765a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765a1101" to="#end0765a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765a1301" to="#end0765a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">藍</lem><rdg wit="#wit.orig">籃</rdg></app>
<app from="#beg0765b0601" to="#end0765b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0765b1901" to="#end0765b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0766b0701" to="#end0766b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0766b1701" to="#end0766b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0766b2101" to="#end0766b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0766c0701" to="#end0766c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0767a1201" to="#end0767a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">斂</lem><rdg wit="#wit.orig">歛</rdg></app>
<app from="#beg0767b0801" to="#end0767b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0767c0801" to="#end0767c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">玘</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB05755">𤣱</g></rdg></app>
<app from="#beg0769b0801" to="#end0769b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0769b1801" to="#end0769b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0770a2101" to="#end0770a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0770b1501" to="#end0770b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0770c2101" to="#end0770c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0773c1701" to="#end0773c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0774a2201" to="#end0774a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0774c0801" to="#end0774c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0774c1701" to="#end0774c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0774c1801" to="#end0774c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0775a0701" to="#end0775a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0775b0901" to="#end0775b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0775b0902" to="#end0775b0902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0775b1801" to="#end0775b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">昧</lem><rdg wit="#wit.orig">味</rdg></app>
<app from="#beg0775c0301" to="#end0775c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0775c1601" to="#end0775c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0776c0401" to="#end0776c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0778c2001" to="#end0778c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779a0701" to="#end0779a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779b0401" to="#end0779b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779b0501" to="#end0779b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779b0701" to="#end0779b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779b1101" to="#end0779b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779c0101" to="#end0779c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779c0102" to="#end0779c0102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779c0501" to="#end0779c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779c1501" to="#end0779c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0779c1801" to="#end0779c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0780b0901" to="#end0780b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0780b0902" to="#end0780b0902"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0782c0101" to="#end0782c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0782c1301" to="#end0782c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0764001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0764001">境疑鏡</note>
<note n="0766001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0766001">交疑文</note>
<note n="0766002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0766002">般若二字疑衍</note>
<note n="0767001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0767001">獲疑護</note>
<note n="0781001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0781001">色疑空</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0762b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0762b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0763a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0763a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0763b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0763b2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0763c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0763c1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764b2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764c0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764c0202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764c0202">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0764c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0764c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765a1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765a1301">藍【CB】，籃【卍續】</note>
<note n="0765b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765b0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0765b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0765b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0766b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0766b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766b1701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0766b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766b2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0766c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0766c0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0767a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0767a1201">斂【CB】，歛【卍續】</note>
<note n="0767b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0767b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0767c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0767c0801">玘【CB】，<g ref="#CB05755">𤣱</g>【卍續】</note>
<note n="0769b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0769b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0769b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0769b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0770a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0770a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0770b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0770b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0770c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0770c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0773c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0773c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0774a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0774a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0774c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0774c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0774c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0774c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0774c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0774c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0775a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0775b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0775b0902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775b0902">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0775b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775b1801">昧【CB】，味【卍續】</note>
<note n="0775c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0775c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0775c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0776c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0776c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0778c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0778c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b0401">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779b1101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c0101">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779c0102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c0102">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c1501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0779c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0779c1801">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0780b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0780b0901">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0780b0902" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0780b0902">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0782c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0782c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0782c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0782c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>